( 1 )
و سلموا [ له ] تسليما
رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله خيبر را فتح كرد . اين فتح قريبى بود كه بدان وعده داده شده بود . قريب بودن اين فتح ، اثر شديد و سنگينى را بر يهوديان و مشركان گذارد . چنان كه گذشت فتح خيبر ، اثر بزرگ و شديدى در مكه گذاشت و باعث شد عمرو بن عاص و خالد بن وليد اسلام را بپذيرند كه به گوشهاى از اخبار مربوط به اسلام آوردن آنها اشاره شد و كامل آن بيان خواهد شد .
با استفاده از امنيت و آرامش به وجود آمده به واسطهء شرايط صلح حديبيه ، افراد بسيارى اسلام را پذيرفتند كه بيش از آن مقدارى بودند كه تا قبل از آن ، اسلام را پذيرفته بودند به گونهاى كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله عمرهء قضا را همراه دو هزار نفر از مسلمانان به جاى آورد .
اين از يك سو و از سوى ديگر پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله با صفيه ازدواج كرد و سپس مقوقس اسكندرى هدايايى براى آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله فرستاد كه ماريهء قبطيّه جزء آنها بود و همچنين غنائم خيبر و فدك و وادى القرى در اختيار آن حضرت قرار گرفت و همين باعث شد كه همسران پيامبر صلّى اللّه عليه و آله توقع اضافى داشته باشند . بدين جهت به مدت يك ماه از آنها كنارهگيرى كرد و در مشربهء امّ ابراهيم اقامت كرد . بعد از آنكه ازدواج با ميمونهء هلاليّه صورت گرفته بود ، پيامبر آنها را مخيّر گردانيد ؛ اما او را انتخاب كردند و خداوند ازدواج با آنها را پس از آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله تحريم كرد ؛ امّا طلحه پررويى و طغيانگرى نمود و حرفى زد كه باعث اذيت و آزار پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله گرديد كه در آيه بدان اشاره شده است .
( 2 ) به نظر مىآيد همين امر باعث ترفيع شأن و مقام پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله شد و اين در قول خداوند متعال كه بعد از تحريم ازدواج با همسران آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله آمده ، نمايان است كه مىفرمايد :
« إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِيماً ، إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهِيناً »
« 1 » ؛ خداوند و فرشتگان بر پيامبر درود مىفرستند ، اى مؤمنان بر او درود بفرستيد و تسليم او باشيد .
خداوند كسانى را كه خدا و پيامبرش را آزار مىدهند در دنيا و آخرت از رحمت خود دور خواهد كرد و عذاب خوار كنندهاى برايشان آماده كرده است .
هيچ اختلافى نيست كه صلوات بر پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در نمازها قبل از نزول اين آيه واجب بوده است ، و با نزول اين آيه ، صلوات مخصوصى واجب نشده ، بنابراين اين آيه از آيات احكام تشريعى نيست و در آن صلوات جديدى براى آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله تشريع نشده است ؛ بلكه مطلب جديدى كه بر آن تصريح شده ، اين است كه صلوات بر پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله تنها از جانب مؤمنين نيست ، بلكه خدا و فرشتگان الهى نيز ، بر آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله صلوات مىفرستادهاند .
هامش
( 1 ) . احزاب ( 33 ) ، 56 - 57 .