مىدادهاند ، براى همين خداوند نازل فرمود :
« إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ . . . »
، از اين رو پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله پس از آنكه كعبه را طواف كرد و دو ركعت نماز آن را به جاى آورد ، اين آيه را خواند و فرمود :
از همان جايى آغاز مىكنم ( صفا ) كه خدا بدان شروع كرده است . « 1 »
( 1 ) طبرسى در مجمع البيان به همين خبر اعتماد كرده و گفته است :
روايت ديگرى از امام صادق عليه السّلام روايت شده و سپس خبر سابق را از كافى و تفسير عياشى در باب شروط پيامبر و برداشتن و بازگرداندن بتها روايت كرده است . « 2 »
( 2 ) در تفسير عياشى آمده است : در صفا و مروه بتهايى نصب شده بود ، براى همين مردم نمىدانستند كه هنگام حج چه بايد بكنند ؛ براى همين خداوند فرمود :
« إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ . . . »
، لذا مسلمانان سعى را به جاى مىآوردند . « 3 »
( 3 ) چنان كه ملاحظه مىشود تفاوت آشكارى بين اين دو روايت و بلكه بين روايات وجود دارد « 4 » ، لذا بايد يكى را ترجيح بدهيم . قبلا گفته شد كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله به بلال دستور داد كه بالاى كعبه برود و اذان بگويد . حال سؤال اين است كه آيا بلال در لابلاى بتها اذان گفته است ؟ اگر چنين مىبود ، به علّت عجيب بودنش آن را نقل مىكردند . همچنين اگر بتها در مروه موجود بود و مسلمانان قربانىهاى خود را جلوى آنها نحر مىكردند ، اين مسأله به خاطر عجيب بودنش ذكر مىشد . از سوى ديگر مواظبت از دو هزار نفر از مسلمانان و جلوگيرى از بىاحترامى آنها به بتها به وسيله دست و زبان در اطراف صفا و مروه و كعبه كار آسانى نبوده است و حد اقل مشركان اين ترس و دلهره را داشتند كه بتهايشان مورد بىاحترامى و هتك حرمت قرار گيرد و از آنجا كه با پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله شرط كرده بودند كه كعبه و مسجد الحرام و مسعى را براى وى خالى كنند ، اين احتمال بسيار قوى است كه شرط پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله را قبول كرده و بتهايشان را منتقل كرده باشند و اين براى آنها راحتتر از آن بود كه در ترس و دلهره به سر ببرند و دائما مواظب باشند كه مسلمانان به بتهايشان بىاحترامى نكنند و شايد كه آنها بتهاى خود را در كعبه قرار داده باشند و براى همين به پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله اجازه ندادند كه داخل بيت الحرام شود .
( 4 ) در هر صورت حد اقل اين است كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و مسلمانان سعى كردهاند كه برداشتن بتها از اطراف كعبه و مسعى را از شروط خود قرار دهند و اين در حالى است كه اين مطلب جز در اين حديث كه
هامش
( 1 ) . فروع كافى ، ج 4 ، ص 245 ، حديث 4 .
( 2 ) . مجمع البيان ، ج 1 ، ص 440 .
( 3 ) . تفسير عياشى ، ج 1 ، ص 71 .
( 4 ) . نك : الميزان ، ج 1 ، ص 387 .