( 1 ) سهيلى مىگويد : عمار به نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله پيشنهاد كرد كه مسجد قباء را بنا كنند و سنگهاى لازم براى ساختن آن را جمعآورى كرد ، « 1 » براى همين شعبى مىگويد : اوّلين كسى كه مسجدى را بنا نهاد ، عمار بن ياسر بوده است . « 2 »
ديار بكرى و سمهودى مىنويسند : پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله به ابو بكر دستور داد كه بر شترى سوار شود و با آن دور بزند تا محدودهء مسجد مشخص شود و او اقدام به اين كار نكرد ! سپس به عمر دستور داد و او نيز اقدام نكرد ! سپس به على عليه السّلام دستور داد و آن حضرت سوار شتر شد و محدودهء مسجد را مشخص كرد . و آنگاه مسجد بر اساس همان محدوده ساخته شد و رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله فرمود كه ناقهاش به اين كار مأمور است . « 3 » پس از آن كه مسجد بنيانگذارى شد ، عمار ساخت آن را به اتمام رسانيد . « 4 »
و بزّار روايت مىكند : ابن ابى أوفى نقل مىكرد كه ما سنگهاى مسجدى را كه بر اساس تقوا بنيانگذارى شد دو تا دو تا در روز حمل مىكرديم و همسر و بچههايش شبانه براى ساختن آن سنگ حمل مىكردند . « 5 »
( 2 ) كلينى در فروع كافى با سندى از امام صادق عليه السّلام روايت مىكند كه فرمود : مسجدى كه بر اساس تقوا بنيانگذارى شد و خداوند هم دربارهء آن فرموده است :
« لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوى مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ »
؛ « 6 »
همان مسجد قباء مىباشد . « 7 » از آن حضرت روايت شده است : از قباء شروع كن و در آن نماز به جاى آور ؛ زيرا اوّلين مسجدى است كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله در اين عرصه در آن نماز خوانده است . « 8 »
عياشى در كتاب تفسير خود از امام صادق عليه السّلام نقل مىكند كه از آن حضرت سؤال شد : آيا نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله در مسجد قباء نماز مىخواند ؟ فرمود : بله و در آن هنگام در منزل سعد بن خيثمة انصارى اقامت داشت . « 9 »
( 3 ) در اينجا امام عليه السّلام با اشاره به اقامت نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله در منزل سعد بن خيثمه اين نكته را بيان مىكند
هامش
( 1 ) . سيرهء ابن هشام ، ج 2 ، ص 143 ، كه در حاشيه از الروض الانف نقل گرديده است .
( 2 ) . همان ، ج 2 ، ص 143 و طبقات ابن سعد ج 3 ، ص 178 و تاريخ ابن كثير ، ج 7 ، ص 311 .
( 3 ) . تاريخ الخميس ، ج 1 ، ص 338 و وفاء الوفاء ، ج 1 ، ص 251 .
( 4 ) . سيرهء ابن هشام ، ج 2 ، ص 143 ، از حاشيه الروض الانف .
( 5 ) . حياة الصحابة ، ج 3 ، ص 112 به نقل از مجمع الزوائد هيثمى ، ج 2 ، ص 10 .
( 6 ) . توبه ( 5 ) ، 108 .
( 7 ) . فروع كافى ، ج 1 ، ص 81 ؛ بحار الانوار ، ج 19 ، ص 120 .
( 8 ) . همان ، ص ج 1 ، 318 ، چنان كه در بحار الانوار ، ج 19 ، ص 120 آمده است .
( 9 ) . تفسير عياشى 2 : 112 - 111 .