( و آن كس كه به وى ستم شده و انتقام جويد مسئوليتى ندارد تا آنجا كه مىفرمايد : اين از كارهاى پابرجا و درست است . « 1 » ) و آنجا كه خداى عز و جل مىفرمايد :
( چنانچه كيفر داديد ، به همان اندازه باشد كه زخم خورديد و اگر صبر كنيد و بگذاريد براى صابران بهتر است . « 2 » ) و اين در صورتى است كه عمدا مرتكب امرى شده باشد و چنانچه رفتار سوء وى از روى عمد نبود ، تو خطاى او را به بدى عوض مده و با تعمد در انتقام ، به او ستم مكن ، و تا آنجا كه مقدور است با نرمى و ملاطفت با وى رفتار كن . و لا قوة الا باللّه . 49 - حق همكيشان اما حق همكيشان و همدينتان آن است كه به طور كلى نسبت به همه با حسن نيت و مهربانى و نرمش رفتار كنى . چنانچه رفتار سوئى از آنان مشاهده كردى با آنان به مدارا رفتار كنى و محبت آنان را جلب نمايى و به اصلاح كار آنها بپردازى و از نيكى و احسانى كه نسبت به خود و تو نمودهاند شكر و سپاس به جاى آرى ؛ زيرا كه نيكى و احسانى كه او به خود نموده به منزلهء نيكى به تو است ، بدان جهت كه از آزار و مزاحمت تو خوددارى ، و خودش را حفظ كرده و چيزى را بر تو تحميل نكرده است . پس دربارهء همهء آنها دعا كن و به يارى آنها بپرداز و براى هر يك از آنها نسبت به خود مقامى منظور دار . بزرگتر را به منزلهء پدر خود و خردسال را فرزند و ميانه حال را همانند برادر خود محسوب دار ، و آنكه نزد تو آمد با لطف و رحمت از وى دلجويى و با برادرت به حقوق برادرى رفتار كن . 50 - حق اهل ذمه اما حق اهل ذمه : حكم دربارهء آنها اين است كه آنچه را كه خداوند از آنان پذيرفته تو نيز بپذيرى ، و به آن ذمه و عهدى كه خدا براى آنها مقرر داشته است ، وفادار باشى و آنها را بدانچه خواهند و خود به ناچار آن را پذيرفتهاند حواله كنى ، و در معامله با آنها به حكم خدا عمل نمايى . و به مراعات اينكه در پناه اسلامند و به