و فهم همهء افراد يكسان نيست . به هر حال در اين امر طريق رحمت بپوى ، و در روش خود با وى مهربان باش . و لا قوة الا باللّه .
42 - حق ناصح اما حق آن كس كه تو را نصيحت كند اين است كه نسبت به او متواضع باشى و جهت درك اندرز وى به او دل بدهى و گوش فرا دارى و سپس در آن تأمل كنى و اگر سخنش درست بود ، از وى بپذيرى و نصيحت او را قدر بدانى ، و چنانچه گفتهء او نادرست بود ، وى را مورد عفو و بخشش قرار دهى . با او مهربان باشى و او را متهم نسازى و بدانى كه ممكن است وى به خطا رفته ، اما در خيرخواهى تو كوتاهى نكرده باشد . و اما چنانچه در نظر تو مستحق تهمت بود ، نصايحش قابل اعتماد نباشد . در اين صورت ، به هيچ سخن او اعتنا مكن . و لا قوة الا باللّه .
43 - حق بزرگتر اما حق آن كس كه به سال از تو بزرگتر باشد اين است كه به واسطهء فزونى سال در تجليل و احترام وى بكوشى ، زيرا كه وى قبل از تو به دين اسلام سرافراز گشته و در اين فضيلت بر تو مقدم است . هرگز به عداوت و خصومت با وى مواجه نگردى و در راه بر وى سبقت نگيرى و به نادانى با وى رفتار نكنى . اگر زمانى از وى نادانى و جهل مشاهده كردى ، بايد تحمل كنى و به خاطر حق و حرمت اسلام و سن و سال ، وى را گرامى دارى و احترامش نمايى ؛ زيرا كه رعايت حق سن به اندازهء حق مسلمانى است . و لا قوة الا باللّه .
44 - حق كوچكتر اما حق خردسال آن است كه وى را مورد مهر و محبت قرار دهى و در تعليم و تربيتش بكوشى و نسبت به او عفو و گذشت و پردهپوشى و نرمش نمايى و وى را يارى كنى و خطاها و لغزشهاى كودكانهاش را مستور دارى ، زيرا كه اين امر خود يكى از موجبات توبه است . به هر حال با وى به رفق و مدارا رفتار ، و از ستيز و لجبازى خوددارى كن ؛ زيرا كه اين امر به رشد و تكامل وى نزديكتر است .
45 - حق سائل و حق سائل و فقير اين است كه اگر به مقدار صدقه براى تو آماده باشد به وى ببخشى و نياز او را بر طرف سازى و براى رفع فقر او دعا كنى و به خواست وى كمك نمايى ، و چنانچه به صدق گفتارش شك و ترديد داشتى ، چه بسا شيطان براى تو دامى نهاده و وسوسهات كرده است تا ميان تو و تقرب به پروردگارت حايل شود . او را به حال خود واگذار و به خوشى جواب كن . با اين وصف بازهم چنانچه به وى چيزى عطا كردى كار شايسته و به جايى بوده و از كارهاى خير محسوب مىگردد .
46 - حق كسى كه از وى چيزى بخواهند اما حق كسى كه از وى خواستار مىشوند آن است كه اگر چيزى بخشيد ، با تشكر از او بپذير و قدردانى كن و اگر چيزى عطا نكرد وى را به خوشى معذور دار و به او خوشبين باش و بدان كه اگر در عطا و بخشش خود دريغ كرد ، مال خود را دريغ كرده و نسبت به مال خود ملامتى نخواهد داشت ، هر چند كه ظالم باشد ؛ و چنانچه توانا بود ، اما از انعام و بخشش خوددارى كرد به خود ستم كرده ؛ زيرا كه آدمى ستمگر و كفرانكننده است .
47 - حق كسى كه وسيلهء شادى گردد .
سيره معصومان ( فارسي ) — صفحة 271
مساهمون: السيد محسن الأمين
ص٢٧١