وَ الْمَساكِينِ . . .
- فقيران
وَ ابْنِ السَّبِيلِ . . .
- دور افتادگان از وطن . و در اين كه مراد از نفقه كه بايد به اين گروه داده شود چيست ؟ دو قول گفته شده است :
1 - از مفسرين « حسن » ميگويد : مراد ، نفقات مستحبى است نسبت به كسانى كه نميشود به آنها زكات داد و زكات است اگر به كسانى داده شود كه مىتوانند زكات بگيرند بنا بر اين ، نفقه در اينجا اعم است از « زكات » واجب و « صدقه » مستحبّ 2 - و « سدى » معتقد است كه اين آيه درباره زكات وارد شده ولى با بيان مصارف زكات در آيه
« إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ . . .
« 1 » » ( همانا زكات براى فقراء . . . ) نسخ شده است ولى بايد گفت : از آنجا كه دليلى بر نسخ آن نيست قول اول بهتر به نظر مىآيد و تمام علماء متّفقند در اين كه زكات را نمىتوان به پدر و مادر و جد و جده و اولاد داد و اما در مورد نفقه ، خلافى نيست كه اگر پدر و مادر فقير باشند به فرزند واجب است در صورت توانايى مخارج آنان را بدهد .
ولى نفقه به خويشان بنا به قول ما ( شيعه ) و شافعى واجب نيست ولى ابو حنيفه آن را واجب ميداند
وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ . . .
- آنچه از اعمال نيك كه شما را به خدا نزديك مىكند انجام دهيد
فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ . . .
- همانا خدا به آن داناست . و پاداش آن را بدون اين كه چيزى از آن از بين برود ميدهد زيرا چيزى بر خدا پوشيده نيست
مناسبت
مناسبت اتصال اين آيه به آيه پيش ، اين است كه در آيه سابق دستور بصبر و جهاد در راه خدا داده بود در اين آيه نيز دستور بانفاق در راه خدا ميدهد و هر دوى آنها دعوت به كار نيك و اطاعت از فرمان خداست
هامش
( 1 ) آيه 60 از سوره مائده