بَلْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ . . .
- بلكه دور كرده است ايشان را خداوند از رحمت خود بواسطهء كفرشان .
يعنى : مطلب آن طور نيست كه اينان ادعا ميكنند بلكه خداوند بسبب انكار و كفرشان نسبت به خدا و پيامبر آنان را از رحمت خود دور و از عنايات خويش مطرود ساخته است .
گفته شده : معناى « لعنهم » اين است كه دلهاى آنان را بكيفر كفر و انكار مسدود كرد .
فَقَلِيلًا ما يُؤْمِنُونَ . . .
- ايمان آنان ناچيز و اندك است .
اين گروهى كه ذكر شد ايمانشان نسبت به آنچه بر پيامبر اسلام نازل شده قليل و ناچيز است اگر چه اعتراف به خدا و صفات خدا دارند ليكن چون رسالت آن پيامبر را باور نكردند و احكام و حدود او را نپذيرفتند پس قسمت مهم را انكار و آنچه را پذيرفتند ناچيز و قليل است .
و آنچه با مرام اماميّه در معناى اين جمله مناسبت دارد اين است كه آنان اصلًا ايمان ندارند و كلمهء « قليل » گاهى در چنين مورد استعمال مىشود مانند « قلّ ما رأيت هذا قطّ » يعنى هيچگاه اين چيز را نديدم .
و ممكن است كلمهء « قليلا » بعنوان حال منصوب شده باشد و بنا بر اين معناى جمله اين است كه جز چند نفرى مانند عبد اللَّه بن سلام و يارانش ايمان نياوردند .
جواب از مجبره
اين آيهء شريفه ميتواند پاسخ از مجبّره - كسانى كه معتقدند در افعال و اقوال اراده و اختيار مؤثر نبوده و جبر در ايجاد آنان مؤثر است - باشد زيرا اين ادعاى يهود همانند گفتار مجبّره است كه ميگويند : دلهاى ما نميتوانند ايمان آورد و مانع و حاجب در كار است پس خداوند آنان را تكذيب فرمود و مورد لعن و مذمت قرار داد و چنانچه در عقيدهء خويش صادق بودند سزاوار كيفر لعن و طرد نبودند و دستورات خداوند بطور كلى تكليف ما لا يطاق بود
.