مساكين . . . كسانى كه از شدت فقر و نادارى خوار و ذليل شدهاند .
تفسير
وَ إِذْ أَخَذْنا مِيثاقَ بَنِي إِسْرائِيلَ . . .
- و هنگامى كه گرفتيم پيمان از بنى اسرائيل .
به ياد آوريد زمانى را كه پيمان از ايشان گرفتيم .
گفته شده : منظور از پيمان ادلّه و براهينى است كه از طرف عقل و شرع وجود دارد .
و گفته شده : منظور پيمانهايى است كه پيامبران از امّتهاى خود گرفتهاند .
و پيمان گرفتن جز از راه گفتار نشايد پس گويا چنين فرموده است : امر كرديم آنان را و سفارش كرديم و تأكيد نموديم و گفتيم ايشان را :
لا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ . . .
- نمىپرستيدند مگر خداوند را .
و در اين جمله چند احتمال است .
1 - جواب قسم بوده باشد يعنى سوگند بخداى كه نمىپرستيد مگر خداى يكتا را .
2 - معناى حال را دارا باشد يعنى پيمان گرفتيم از بنى اسرائيل در حالى كه يكتا پرست بودند .
3 - معناى امر را در برداشته يعنى نپرستيد مگر خدا را .
4 - كلمهء « أن » در تقدير بوده باشد يعنى پيمان گرفتيم به اينكه نپرستيد مگر خداوند را .
وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً . . .
- و به پدر و مادر نيكى كنيد .
و نيكى كردن به پدر و مادر كه خداوند از بنى اسرائيل پيمان گرفت همان است كه بر امّت ما ( مسلمانها ) نيز فرض و لازم است و آن عبارت است از :
اعمال نيك و گفتار نيكو و تسليم بودن در برابر عطوفت و رأفت و خواستن نيكى براى آنها از خداوند تبارك و تعالى و نظائر آن .
وَ ذِي الْقُرْبى
: و بستگان و خويشاوندان .