عكبرا ، أوانا ، بصرى ، بزوغى ، بردان ، مزرقه ، قطربّل و شماسيه عبور كرده و شعبهاى از آن به سوى مدينة السلام [ ( بغداد ) ] جدا مىشود ؛ و راه سوارهء آن از ساحل رودخانه است .
سپس از كلواذى گذشته ؛ بعد ، از شهر مداين عبور كرده ؛ در ميان مداين و رود ، راه سواره رو در ساحل [ رود دجله ] قرار دارد . سپس از سيب ، ديرقنّى ، همانيه ، دير العاقول ، صافيه ، جرجرايا ، نعمانيه ، جبّل ، نهر سابس ، و فم الصلح گذشته ؛ بعد ، از واسط عبور مىكند ؛ و ميان واسط و رود ، جادهاى سوارهرو دارد . سپس از رصافه ، نهربان ، فاروث ، دير العمّان و حرانيت گذشته ؛ [ 1486 ] ( 1962 ) در قطر كه دهانهء « بطيحه » در طول 78 درجه و 5 دقيقه و عرض 32 درجه و 5 دقيقه است مىريزد ؛ و آنجا ميان بطيحه است . من بطايح را براى تو بيان خواهم كرد و چگونگى صفت آن و رودهايى كه بدان مىريزد و رودهايى كه از آن خارج مىشود ؛ سپس نواحى اطراف رود فرات و رودهايى را كه ميان فرات و دجله جريان دارند بيان خواهم كرد .
ان شاء الله تعالى .
شناسايى رود فرات از سرچشمه تا محل ريختن آن
[ 1487 ] ( 2121 ) سرچشمهء رودخانهء فرات از چشمهاى است در كوه أقردخس در طول 67 درجه و 30 دقيقه و عرض 41 درجه و 20 دقيقه ؛ [ 1488 ] ( 2122 ) سپس به سمت كوه مسفينا « 1 » جريان يافته ، از طول 60 درجه و 20 دقيقه و عرض 42 درجه و 25 دقيقه گذشته ؛ [ 1489 ] ( 2123 ) بعد ، از شهر كمخ و حصن المنشار عبور كرده ؛ پس از آن از دو ميلى ملطيه عبور كرده و از شهر هنزيط گذشته ؛ سپس به سوى شهر سميساط جريان يافته ؛ بعد به سمت پل منبج و بالس رفته ؛ سپس از كنار شهر رقه و چسبيدهء به آن گذشته ؛ بعد ، از مبارك و قرقيسيا و دهانهء رود سعيد و شهر رحبه و داليه عبور كرده ؛ سپس از ميان زباء و زكّا و چسبيده به كوهى كه آن را كوه قسوس گويند گذشته ؛ بعد به دور شهر عانه گشته و آن را به صورت جزيرهاى در آورده كه در آن شهرى است ؛ سپس به سوى آلوسه و ناووسه جريان يافته ؛ بعد ، از شهر هيت گذشته ؛ سپس از رب و انبار كه در آنجا پلى بر روى فرات قرار
هامش
( 1 ) خوارزمى نام اين كوه را منفنبا آورده و گويد : از عرض 42 درجه و 20 دقيقه مىگذرد ( همان ، ص 139 ) .