اگر در گوشهء آن زمين و مقابل ايشان سدى بسته شود ، آن منفذ با نيرو مهار شده و مردم از آزار آنان آسوده شوند ، و تباهى ايشان ( تركان ) از آن سرزمين ريشهكن شود . اسكندر هنگامى كه از آن روش درست آگاه شد ، پادشاه چين را به ساختن آن سد فرمان داد . پس سدّى در آن درّه بسته شد و آن همان سدّى « 1 » است كه خداوند وصف كرده و داستان آن را در قرآن « 2 » آورده است . سپس ذو القرنين به سرزمين تركانى كه مردم شهرهاى آن بت پرست بودند ، برگشت تا سرانجام به سرزمين سغد رسيد . در آنجا سمرقند و شهر معروف به دبوسيه « 3 » و اسكندريه كوچك را بنا نهاد . پس از آن به سرزمين بخارا آمد و شهر بخارا را بنا كرد . از آنجا به سرزمين مرو رفت و دو شهر در آن بنا نمود . و شهرهاى هرات و زرنج را ساخت ، و از گرگان گذشت و به بناى رى و اصفهان و همدان فرمان داد ، تا اينكه به سرزمين بابل برگشت و در آنجا سالها اقامت نمود .
چون وصف مرزهاى مشرق را به پايان آورديم به ناحيهء جنوب بر مىگرديم كه مرز آن بجه « 4 » و نوبه « 5 » است . و ايشان بر مالياتى كه بقسط معروف است ،
هامش
( 1 ) درباره سد ر ك به ابن خرداذبه ، صص 162 - 163 - 164 تا ص 170 ؛ ابن فقيه ، صص 298 - 299 - 300 - 301 ؛ ابن رسته ، ص 112 - 113 ؛ ياقوت ، ج 3 ، صص 53 - 54 - 55 - 56 - 57 - 58 ؛ نزهة القلوب ، صص 243 - 244 .
( 2 ) قرآن : سوره كهف : آيه 82 .
( 3 )Dabousia، ر ك به ابن خرداذبه ، ص 26 ؛ ابن فقيه ، صص 325 - 327 ؛ اصطخرى ، صص 316 - 323 ؛ حدود العالم ، ص 107 ؛ مقدسى ، صص 49 - 266 ؛ ياقوت ، ج 2 ، ص 546 - 547 ؛ ابى الفداء ، صص 559 - 566 - 567 ؛ سرزمينهاى خلافت شرقى ، صص 497 - 498 .
( 4 )Bodja، ر ك به ابن خرداذبه ، ص 83 ؛ ابن فقيه ، صص 59 - 76 - 78 ؛ اصطخرى ، صص 4 - 11 - 35 - 40 ؛ حدود العالم ، صص 52 - 58 - 197 ؛ ابى الفداء ، صص 602 - 603 ؛ مقريزى ، ج 1 ، جزء 3 ، صص 342 - 343 - 344 - 345 - 346 - 347 - 348 .
( 5 )Nubiens، ر ك به ابن خرداذبه ، صص 17 - 83 - 92 - 176 ؛ ابن فقيه ، صص 8 - 60 - 63 - 74 - 76 - 78 ؛ ابن رسته ، صص 102 - 110 ؛ اصطخرى ، صص 5 - 11 - 35 - 36 - 40 ؛ حدود العالم ، ص 198 ؛ ياقوت ، ج 4 ، ص 820 ؛ ابى الفداء ، صص 589 - 596 - 597 .