ما بدين سبب روايت فوق را ذكر كرديم كه اين روايت نشانى بر اين حقيقت است كه رسول خدا ( ص ) گروهى از فقهاى صحابهء خود را براى تعليم امور دينى و دعوت مردم به اسلام به يمن فرستاده بود . البتّه ذكر اين نكته نيز لازم است كه رسول خدا ( ص ) تعدادى رزمنده را نيز با معاذ همراه ساخته بود تا وى در نخستين مرحله مردم را به اسلام دعوت كند و اگر اسلام آوردند به تعليم اسلام و هدايت و راهنمايى آنان بپردازد و اگر نپذيرفتند با آنان وارد نبرد شود .
سرخسى در كتاب المبسوط فى الفقه متن توصيهء رسول خدا ( ص ) به معاذ بن جبل در هنگامى كه او را به همراه تعدادى رزمنده به يمن اعزام داشت چنين آورده است :
« با آنان جنگ مكن مگر اين كه در ابتدا آنان را [ به اسلام ] دعوت كنى و اگر آن را نپذيرفتند باز هم با آنان جنگ مكن مگر اين كه آنان نبرد عليه تو را آغاز كنند و اگر جنگ را آغاز كردند باز هم با آنان جنگ مكن مگر اين كه كسى از شما را بكشند . در اين زمان نيز كشته را به آنان نشان دهيد و به آنها بگوييد : « بياييد تا راهى بهتر از اين بيابيم » ، زيرا اگر خداوند يك نفر را به دست تو هدايت كند بهتر از همه آن چيزهايى است كه خورشيد بر آن طلوع و غروب مىكند » « 2 » .
[ پس از آن كه معاذ روانهء آن سامان شد ] خداوند او را از جنگ بىنياز ساخت و مردم به دعوت اسلام پاسخ مثبت گفتند و او به جاى جنگ طريق اندرزهاى نيكو به مردم را كه رسول خدا ( ص ) به او آموخته بود در پيش گرفت .
در اين ماجرا ، رسول خدا ( ص ) همانطور كه در صورت بروز جنگ به معاذ توصيههايى كرده ، سفارشهايى عمومى هم كه رعايت آن در همه حال و نيز در صورت عدم بروز جنگ بر او و بر هر مسلمانى لازم است به او فرموده بود .
متن اين سفارشهاى رسول اكرم ( ص ) بنا بر روايت احمد از اين قرار است :
« به خداوند شرك مورز هر چند در اين راه كشته و سوزانده شوى ، والدين
هامش
( 2 ) - سرخسى ، محمّد بن احمد ، المبسوط فى الفقه ، ج 10 ، ص 21 .