عنوان دينى در ذمّهء صاحبان آن اموال بر عهدهء آنان باقى گذاشت تا خود آن را تقديم دارند ، بىآن كه هيچ بازرسى و تفتيشى در كار باشد . علّت واگذاشتن مسؤوليّت پرداخت آن به مردم و اطمينان كردن به آنان در اين باره همين بود كه رسول خدا ( ص ) به مردم آموخته بود پرداخت زكات را يك دستاورد و يك سود براى خود بدانند نه يك خسارت و زيان .
ثانيا : علّت اين كه پيامبر ( ص ) در ساير اعزامها و خطاب به كارگزارانى كه به مناطق صحرايى مىفرستاد - به سبب وجود شتر و گوسفند فراوان در آن مناطق - به بيان زكات اين چهارپايان مىپرداخت ، ولى در اين سريّه براى معاذ بن جبل تنها به بيان زكات گاو براى معاذ بن جبل پرداخت و از ديگر چهارپايان و نصاب زكات و مقدار زكات آنها سخنى نفرمود نيز آن است كه ظاهرا سرزمين يمن سرزمينى خرّم و سرسبز و يك منطقهء كشاورزى بود ، آن سان كه خداوند مىفرمايد : « براى سبأ در مناطق سكونت آنان آيتى [ از آيات خداوند ] بود و آن دو باغ [ يا دو درختزار ] در دو جانب چپ و راست [ سدّ يا رودخانه ] بود [ و ما به آنان گفتيم ] از رزق پروردگار خود بخوريد و براى او شكر گزاريد كه سرزمينى خرّم و باطراوت و پروردگارى بخشنده داريد » « 5 » .
از ديگر سوى مىدانيم در مناطقى كه از كشت و زرع فراوان و از زمين مناسب و سرسبز برخوردار بوده داراى محصولات كشاورزى زيادى است پرورش گاو رواج مىيابد و همين امر علّت آن بود كه رسول خدا ( ص ) در فرمان خود به معاذ بن جبل به بيان زكات آن و ديگر محصولاتى كه به فراوانى در يمن توليد و يافت مىشد پرداخت .
738 - روايت مىشود معاذ كه پيش از اين همه اموال خود را براى بازپرداخت بدهيهاى فزون از توان خويش فروخته بود و اينك دست او حتّى از
هامش
( 5 ) - سبأ / 15 .