فصل سى و پنجم دو اعزام تبليغى و نخستين حجّ اسلامى
736 - آن سان كه در فصل قبل اشاره كرديم سريّههايى كه بويژه پس از صلح حديبيّه از سوى رسول اكرم ( ص ) به ميان قبايل مختلف اعزام مىشدند قبل از هر چيز گروههاى تبليغى به شمار مىرفتند . اينك به بررسى دو نمونه از اين سريّهها يعنى سريّه معاذ بن جبل و سريّهء علىّ بن ابى طالب كه هر دو از علما و انديشمندان صحابه بودند مىپردازيم . از اين دو شخصيّت اگر چه معاذ بن جبل نيز به علم و فقه اشتهار داشت امّا على ( ع ) آن مجاهد مبارز تا آنجا به علم و فقاهت شهرت يافته بود كه - بنابر روايت - رسول خدا ( ص ) دربارهء او فرمود : « من شهر علم و على دروازهء آن است » . او پس از وفات رسول اكرم ( ص ) نيز به فقاهت و قضاوت مشهور بود تا جايى كه عمر در دوران خلافت خود هر گاه با مسألهء پيچيده و مشكلى روبرو مىشد مىگفت : « آيا مسألهاى وجود دارد كه ابو الحسن قادر به حل آن نباشد ؟ » اين گفتهء عمر بدان سبب بود كه او به خوبى مىدانست على ( ع ) از چه قدرت و درك بالايى در فقه و قضاوت برخوردار است .
اگر در اظهاراتى كه دربارهء اين دو سريّه آمده تأمّل كنيم خواهيم ديد اين اظهارات به خوبى نشان مىدهد كه اعزام آنها به منظور جنگ صورت نمىگرفت و بلكه نخستين و اساسىترين مأموريّت و وظيفهء رزمندگان شركت كننده در اين گروهها تعليم مردم و دادن آگاهيهاى دينى به آنان بود .