كه پس از فتح آمدند و اسلام آوردند تفاوت گذاشته شود ، آن سان كه خداوند مىفرمايد : « آن كسانى از شما كه قبل از فتح انفاق و جهاد كردند [ با كسانى كه پس از فتح دست به چنين كارى زدند ] برابر نيستند و اين گروه از آنان كه پس از فتح انفاق و جهاد كردند رتبهء بالاترى دارند و البتّه خداوند همه را وعدهء جزايى نيك داده است » « 3 » .
ابن كثير در اين باره مىگويد :
« بنابراين واجب است ميان كسانى كه قبل از فتح به حضور رسول خدا ( ص ) رسيدند و به حضور رسيدن آنان نوعى هجرت به شمار مىرفت با كسانى كه پس از فتح به اين گروهها پيوستند و خداوند به آنان مژدهء نيكى و پاداش مناسب داد ، ولى در عين حال همانند كسانى نبودند كه در فضيلت و در زمان اسلام آوردن بر آنان پيشى گرفتند تفاوت گذاشت ، هر چند خداوند خود آگاهتر است » « 4 » .
به عقيدهء ما آن فتحى كه قرآن كريم از آن سخن مىگويد در سال ششم و با صلح حديبيّه تحقّق يافت ، چرا كه خداوند اين ماجرا را فتح نمايد و در عمل نيز چنين بود .
اصولا ميان قدرتى كه از جنگ حاصل شود و قدرتى كه از صلح به وجود آيد تفاوت است [ و اسلام در صلح حديبيّه قدرتى از نوع اخير يافت ] و مردم پس از آن گروه گروه به اسلام درآمدند . بنابراين بايد مؤمنان قبل از فتح را كسانى دانست كه قبل از صلح حديبيّه اسلام آوردهاند ، همان كسانى كه خداوند خشنودى خود را از آنان اعلام داشته و مىفرمايد : « كسانى كه با تو بيعت مىكنند با خداوند بيعت كردهاند و دست خدا بالاى دستهاى آنان است . پس هر كس اين بيعت را بشكند به زيان خود شكسته است و هر كس بدانچه بر آن با خداوند پيمان بسته وفادارى ورزد خداوند او را پاداشى بزرگ خواهد داد » « 5 » و نيز مىفرمايد : « خداوند از مؤمنان خشنود شد آنگاه كه در زير آن درخت با تو بيعت مىكردند . پس خداوند آنچه را در دلهاى آنان بود معلوم كرد و آرامش را بر
هامش
( 3 ) - حديد / 10 .
( 4 ) - البداية و النهاية ، ج 5 ، ص 40 - 41 .
( 5 ) - فتح / 10 .