شرح مثنوى — صفحة 263

ن 236 4 - ك 91 8 ذكر حق كن پاك غولان را بسوز : در حديث است كه : إنَّ الشَّيطانَ جاثِمٌ عَلى قَلبِ اِبنِ آدَمَ ، فَإذا ذَكَرَ الله تَوَلَّى وَخَنَسَ ، وَإِذا غَفَلَ التَقَمَ قَلبَه ، فَحَدَّثَه وَمَنّاه ( 1 ) . يعنى : به تحقيق كه شيطان در كمين است بر قلب پسر آدم ، پس هر گاه ذكر خدا كند ، دور شود شيطان و بر گردد ، و هر گاه غافل شود به دهن گيرد قلب او را ، پس گفتگو كند با او ، و امنيّه و آمال يعنى آرزوها به زخارف دنيا به دل او اندازد . قال الله تعالى : * ( وَمَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ اَلرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَه شَيْطاناً فَهُوَ لَه قَرِينٌ 43 : 36 ( 2 ) . يعنى كسى كه كور و غافل باشد از ذكر رحمن ، مىشكافيم پوستهاى بيضه‌هاى شيطان را كه در وجود خود راه داده و بيرون مىآوريم شيطانى كه قرين اوست . و جاى ديگر گويد : * ( « يا لَيْتَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ بُعْدَ اَلْمَشْرِقَيْنِ فَبِئْسَ اَلْقَرِينُ » 43 : 38 ( 3 ) . و ايضاً ، قال الله تعالى : * ( إِنَّ اَلَّذِينَ اِتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ اَلشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا 7 : 201 . ( 4 ) يعنى كسانى كه پرهيزكارانند هر گاه برسد به ايشان دوز زنند از شيطان ، ذكر خدا مىگويند كه از ايشان دور شود . كركس : تشبيه شيطان به كركس به جهت آن است كه كركس مردار خوار است ، و قوت شيطان و اتباعش جهل است ، و جهل موت است . و ممّا ينسب الى على عليه السلام :