خداوند سپاسگزاران را جزا خواهد داد . براى هيچ كس اين [ تقدير ] نيست كه بميرد مگر به اذن خداوند كه كتاب و تقديرى تعيين شده و محدود به زمانى مشخّص است و هر كس پاداش [ و بهره ] دنيا بخواهد قدرى از آن به او مىدهيم و هر كس نيز پاداش و بهرهء آخرت بجويد از آن به او مىدهيم و سپاسگزاران را جزاى شكر خواهيم داد » « 11 » .
اين آيات تصويرى از نتايج جنگ و نيز تصويرى از اين حقيقت به دست مىدهد كه آنچه به مسلمانان رسيد تنها يك گزند بود و آزمايشى براى مؤمنان تا خداوند مجاهدان پايدار را از دودلان سست عقيده جدا كند و البتّه اين خود اشارهاى است بدان كه در صف سپاه مؤمنان گروهى دودل نيز وجود داشتهاند ، آن گونه كه ما هم پيش از اين نكته را متذكّر شديم .
اين آيات همچنين از حقايق هميشه جاويدى سخن مىگويد ، از آن جمله كه شايسته نيست يك بار گزند و آسيب و گرفتارى سستى و اندوه به بار آورد ، چرا كه سستى و اندوه انسان را از رحمت خداوند نااميد مىسازد و اين در حالى است كه يأس و نوميدى در شأن يك مؤمن نيست « و جز مردم كافر از رحمت و گشايش خداوندى نااميد نمىشوند » « 12 » ؛ نيز از اين جمله كه يك مقايسه ميان آنچه در گذشته بر كافران وارد آمده بود و آنچه در اين نبرد براى مؤمنان پيشامد كرد خاطر انسان را آسوده مىسازد و در مىيابد كه اين سنت خداوند در هستى است كه پيروزى و شكست دست بدست در ميان مردم بچرخد تا آن كه در فرجام كار پيروزى نهايى در دستهاى مؤمنان قرار گيرد ، چرا كه « نصرت و پيروزى نيست مگر از جانب خداوند عزيز و حكيم » « 13 » ؛ همچنين از همين قبيل است بيان اين نكته كه هر چند پيامبر ( ص ) صاحب و بنيانگذار دعوت محمّدى است ، امّا شايسته نيست كه مرگ يا شهادت او
هامش
( 11 ) - آل عمران / 145 - 138 .
( 12 ) - يوسف / 87 .
( 13 ) - آل عمران / 126 .