قريش ، همگى او را ، آنسان كه بايد ، ارج مىنهادند .
دو : او پس از به جاى آوردن عبادت فراوان و پس از اشتغال تام به پرستش خداوند ، در حالى كه مىديد قريش به پرستش بتان خود مشغول شدهاند ، محلى را براى عبادت و سلوك برگزيد كه در آنجا به سير و سلوك مىپرداخت و آن همان غار حراء بود .
آنچنان كه از وضعيّت قريش كه در بتپرستى فرو رفته بودند برمىآيد ، در ميان اين خاندان جز گروهى به نام حنيفان كسى نبود كه به پرستش خداوند بينديشد يا در پرستش بتان آنها ترديد ورزد و از آن سر باز زند ؛ چه ، از نظر تاريخى چنين چيزى به ثبوت نرسيده و هيچ رخدادى در تاريخ ذكر نشده كه از تمرّد كسى يا كسانى جز حنيفان بر آيين بتپرستى حكايت داشته باشد . قراين و شواهدى كه قريش را در ميان گرفته و آنچه از وضعيّت اين خاندان ثابت شده حكايت از آن دارد كه آن مردم هيچ تلاش و انديشهاى در امر عبادت به عمل نياوردند ، بلكه بىهيچ تفكّر و تدبّرى از آيينى كه پدران خود را بر آن يافته بودند پيروى مىكردند . حتّى اگر برخى از اين مردم ، ساعاتى به خلوت با خود و گوشهگيرى مىپرداختند ، بسيارى از آنان از پرستش بتان خارج مىشدند و به پرستش خداوند يكتا روى مىآوردند ، چه ، تأمّلى اندك مىتوانست آنان را از ظلمت به نور و از گمراههء بتپرستى به صراط هدايت وحدانيّت آورد ، امّا آن ديگران مردمى مادّى بودند كه مىگفتند : « هيچچيز جز همين زندگانى دنيوى ما نيست و ما مبعوث نخواهيم شد » « 1 » . نيز مىگفتند : « چيزى جز همين زندگانى دنيوى وجود ندارد و مىميريم و زندگى مىكنيم و چيزى جز روزگار ما را از بين نمىبرد » « 2 » .
اگر برخى چنين قلم فرسايى كردهاند كه خلوت گزيدن براى عبادت آيينى در
هامش
( 1 ) - انعام / 29 .
( 2 ) - جاثيه / 24 .