باب بيست و سوم فنونى گوناگون
فصل [ 1 ] : گشايش پس از گرفتارى
تكيهگاه سخن در اين باب كلام خداوند است كه فرمود :
سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْراً
« 1 » و فرمود :
فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً
« 2 » .
از على عليه السّلام و ابن عباس روايت شده كه گفتهاند : يك سختى بر دو آسانى چيرگى نمىيابد و مقصودشان از اين گفته سخن خداوند است كه فرمود :
فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً * إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً
« 3 » .
در اين آيهها « عسر » نخست همان دوم است ، ولى « يسر » دوم گشايشى است جدا از گشايش نخست ؛ چه واژهء « عسر » معرفه آمده و معرفه چون تكرار شود ، منظور همان يادشدهء نخست است ، در حالى كه « يسر » نكره آمده و از ديگرسوى چون نامى نكره تكرار شود چيزى جز آن يادشدهء نخست است . اين شيوهء سخن تازيان است كه چون نامى را يكبار نكره آورند و ديگربار بخواهند از همان سخن گويند آن را با « ال تعريف » همراه مىسازند و براى نمونه مىگويند : « جاءنى رجل » و سپس مىگويند : « جاءنى الرجل » ، و در چنين جايى اين
هامش
( 1 ) . طلاق / 7 : خدا به زودى پس از دشوارى آسانى فراهم مىكند .
( 2 ) . انشراح / 5 : پس با دشوارى آسانىاى است .
( 3 ) . انشراح / 5 و 6 : پس با دشوارى آسانىاى است ، آرى با دشوارى آسانىاى است .