ابن عباس دربارهء
إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ
« 1 » گفته : خداوند به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله وعده داد او را به مكه بازخواهد گرداند ؛ چراكه مىدانست آن حضرت بدين شهر علاقه دارد ، چون آنجا زادگاه و وطن او بود .
همو دربارهء
غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ
« 2 » گفته : مقصود خنثايى است كه توان جنسى ندارد . « 3 »
شعبى دربارهء
وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ
« 4 » گفته : مقصود آن كسانى است كه به دو قبله نماز گزاردند ، دوبار هجرت كردند و در دو بيعت حضور داشتند .
ابو مجالد دربارهء
وَ لا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنا
« 5 » گفته : يعنى قلب او را « غفل » ساختيم - و غفل اسب و شترى را گويند كه بر او نشان ننهادهاند . گويى خداوند نشان ذاكران فرمانبر خويش را بر دل كافران ننهاده است .
هامش
( 1 ) . قصص / 85 : در حقيقت همان كسى كه اين قرآن را بر تو فرض كرد يقينا تو را به سوى وعدهگاه بازمىگرداند .
( 2 ) . نور / 31 : خدمتكاران مرد كه از زن بىنيازند .
( 3 ) . بنگريد به : تنوير المقياس ، ص 331 - ت .
( 4 ) . توبه / 100 : و پيشگامان نخستين از مهاجران و انصار .
( 5 ) . كهف / 28 : و از آنكس كه قلبش را از ياد خود غافل ساختهايم پيروى مكن .