سَفَرَةٍ * كِرامٍ بَرَرَةٍ
« 1 » - و در تفسير است كه « سفره » به معناى كاتبان است - و
قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتابَ الَّذِي جاءَ بِهِ مُوسى نُوراً وَ هُدىً لِلنَّاسِ
« 2 » . همچنين فرموده است :
وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاهُ مَنْشُوراً
« 3 » . پيداست كه اگر خداوند اعمال بندگان را هم نمىنوشت ، اين اعمال محفوظ بود و هيچ خللى به آنها نمىرسيد و هيچ فراموشى و خطا دربارهء آنها پيش نمىآمد ، امّا خداوند مىدانست كه ثبت در كتاب و نوشته استوارتر است و در بازداشتن و هشدار دادن رساتر و اثرگذارتر . خداوند ، همچنين ، مىخواست بندگان او فضيلت نگاشتن و نوشتن را بدانند ، چونان كه مىخواست آنان را از جايگاه نوشتن و از دستامدهاى آن بياگاهاند . خداوند ، همچنين ، به ابزارى كه كتاب با آن صورت مىپذيرد ، يعنى به قلم سوگند ياد كرد و فرمود :
ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ
« 4 » . اين در حالى است كه مىدانيم در كلام خداوند تنها به چيزهايى سوگند ياد مىشود كه از آفريدههاى بزرگ او و از چيزهاى گرانسنگى هستند كه نزد بندگان نيز منزلتى و الا دارند .
مىبينيم خداوند به قلم سوگند ياد كرده ، چنانكه به خورشيد ، ماه ، شب ، روز و انسان كه او را براى پرستش خدا و آباد ساختن اين گيتى آفريده سوگند ياد كرده و فرموده است :
وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها * وَ الْقَمَرِ إِذا تَلاها * وَ النَّهارِ إِذا جَلَّاها * وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشاها * وَ السَّماءِ وَ ما بَناها * وَ الْأَرْضِ وَ ما طَحاها * وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها
. « 5 »
اين چيزها كه خداوند به آنها سوگند ياد كرده فايدههايى آشكار دارند و مايهء سامان هستىاند . پس آنگاه كه خداوند در سوگندهاى خود قلم را نيز در شمار اين چيزها آورده ما را از اين رهگذر به منزلت بلند نگاشتن و جايگاه والاى آن و نيز اثر شايستهء آن در مصالح و منافع بندگان و در تأمين نيازهاى زندگى آنان و سرانجام بدين حقيقت توجه داده است كه هر كس از اين فضيلت بىبهره مانده و از آن برخوردار نشده باشد از خيرى بسيار محروم مانده
هامش
( 1 ) . عبس / 15 و 16 : به دست فرشتگانى ارجمند و نيكوكار .
( 2 ) . انعام / 91 : بگو چه كسى آن كتابى را كه موسى آورده است نازل كرده ؟ همان كتابى كه براى مردم روشنايى و رهنمود است .
( 3 ) . اسراء / 13 : و در روز قيامت براى او نامهاى كه آن را گشاده مىبيند بيرون مىآوريم .
( 4 ) . قلم / 1 : ن ، سوگند به قلم و آنچه مىنويسند .
( 5 ) . شمس / 1 - 7 : سوگند به خورشيد و تابندگىاش . سوگند به مه چون پى خورشيد رود . سوگند به روز چون روشن گرداند . سوگند به شب چو پرده بر آن پوشد . سوگند به آسمان و آنكس كه آن را برافراشت . سوگند به زمين و آنكس كه آن را گسترد . سوگند به نفس و آنكس كه آن را درست كرد .