اگر پيامبر صلّى اللّه عليه و إله مىخواست به كسرى و قيصر « 1 » ، پسران جلندى « 2 » ، حكمرانان محلى حمير « 3 » و هوذة بن على « 4 » و ديگر فرمانروايان ، مهتران و بزرگان نامه ننويسد مىتوانست چنين كند و فرستادگانى توانمند براى جايگزينى كتابت مىيافت . امّا او مىدانست كه نوشتن بهتر وضع را نشان مىدهد و به مراتب آن فرمانروايان سزامندتر باشد و عظمت درونمايههاى آن نامهها را بيشتر بنماياند .
همچنين ، اگر خداوند مىخواست مژده به پيامبران پسين را تنها بر زبان پيامبران پيشين روان سازد و در كتابها نسپارد مىتوانست چنين كند . امّا او مىدانست كه اين كار كاملتر ، درستتر ، با عظمتتر و فراگيرتر است . چنين بود كه فرمود :
أَمْ لَمْ يُنَبَّأْ بِما فِي صُحُفِ مُوسى * وَ إِبْراهِيمَ الَّذِي وَفَّى
« 5 » . بدينسان ، خداوند هم از صحف موجود موسى عليه السّلام ياد كرد و هم از صحيفههاى از ميان رفته ابراهيم عليه السّلام ، تا مردم به سودمندى نوشتن و مصلحتى كه در نوشته وجود دارد پىبرند .
فصل [ 3 ] : در نكوهش كتابت !
يكى از فرزانگان ديوانه گفته است : از كتابت در دنيا و آخرت چه كشيديم ؟ در دنيا بدان گرفتار آمديم و پايبند وظايف و برپا داشتن آداب آن شديم و در آخرت نيز آن را گشوده « 6 » مىيابيم ، در حالى كه از ضميرها و از آنچه در دل نهان ساختهايم و از آنچه داريم پرده برمىدارد !
هامش
- ص 179 ؛ الوزراء و الكتاب ، ص 136 ؛ العيون و الحدائق ، ورقه 33 أ ؛ البيان المغرب ، ج 1 ، ص 121 ؛ اعلام الاعلام ، ج 3 ، ص 32 - ت .
( 1 ) . نامههاى پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به كسرى و قيصرى را بنگريد در : مجموعة الوثائق الاسلامية ، ص 80 ، 109 و پس از آن - ت .
( 2 ) . نامههاى پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به پسران جلندى يعنى جيفر و عبد شيخا را كه فرمانروايان بحرين بودند بنگريد در :
مجموعة الوثائق الاسلامية ، ص 128 - ت .
( 3 ) . نامههاى پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به يادشدگان را بنگريد در : مجموعة الوثائق الاسلامية ، ص 205 و پس از آن - ت .
( 4 ) . هوذه فرمانرواى يمامه بود . نامههاى پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به او را بنگريد در : مجموعة الوثائق الاسلامية ، ص 123 - ت .
( 5 ) . نجم / 36 و 37 : يا بدانچه در صحيفههاى موسى آمده خبر نيافته است ؟ و نيز در نوشتههاى همان ابراهيم كه وفا كرد ؟
( 6 ) . اشاره به آيهء 13 سورهء اسراء :وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاهُ مَنْشُوراً- ت .