احوال و زندگانى مؤلف « 1 » :
قاضى محسن تنوخى در شب يكشنبه 26 ربيع الاول سال 327 هجرى در بصره تولد و در اهواز نشو و نما يافت . مدتى در بغداد به سر برد ( تا حدود 351 هجرى ) و سپس عهدهدار شغل قضا در عسكر مكرم ( نزديك اهواز ) گرديد .
از آثار وى « 2 » چنين بر مىآيد كه در سال 354 در اهواز بوده است ، زيرا از ملاقات خود با شاعر معروف عرب : متنبى در آن تاريخ خبر داده است . از احوال وى در فاصلهء سنوات 350 تا 360 اطلاع روشنى در دست نداريم . ظاهرا در سال 363 عهدهدار منصب قضاى واسط شده و تا سال 365 هجرى در اين سمت باقى بوده است . در سال 366 عهدهدار كتابت قاضى القضاة ابى العباس بن ابى الشوارب در بغداد گرديد و از اين تاريخ است كه دورهء زندگانى جديد وى آغاز مىشود .
در عهد خليفه الطائع لله ، تنوخى به وى پيوست و در سلك نديمان و مصاحبان او در آمد . در سال 371 براى دومين بار با عضد الدولهء ديلمى به همدان رفت . بعد از وفات عضد الدوله در سنهء 373 به بغداد برگشت و در آنجا اقامت كرد . در اين احوال پدرش وفات كرد و او دچار سختى و تنگدستى شد . احتمالا در همين ايام به تأليف كتابهاى ( الفرج بعد الشدة ) ، و ( نشوار المحاضرة ) پرداخته است « 3 » .
سرانجام در روز دوشنبه بيست و پنجم ماه محرم سال 384 در سن پنجاه و شش سالگى در بغداد در گذشت .
استادان تنوخى :
خانوادهء تنوخى اهل علم و ادب بودهاند ، و پدرش نخستين معلم او بود و بدين سبب است كه مىبينيم در كتابهايش مطالبى از او روايت مىكند .
وى از دو تن از معلمانش به نامهاى : ابى جعفر و محمد بن الفضل بن حميد - الصيمرى نام برده است . اما استادان و شيوخ وى عبارتند از :
1 - واهب بن يحيى المازنى
هامش
( 1 ) - نقل از كتاب ( تنوخى و نشوار المحاضرة ) تأليف : بدرى محمد ، الفرج - بعد الشدة طبع قاهر .
( 2 ) - الفرج بعد الشدة ، و نشوار المحاضرة
( 3 ) - تنوخى و نشوار المحاضرة ، بدرى محمد