ب ) اين نسخه خطبة البيان به روشنى بيان مىكند كه حضرت مهدى عليه السّلام اين حاكمان را قبل از رسيدن به كوفه تعيين مىفرمايد يعنى اين رويداد پيش از فتح عراق ( و مسلما قبل از فتح جهان ) است . پيشتر در روايات خوانديم كه امام عصر عليه السّلام پس از رسيدن به كوفه سپاهيانش را به سراسر جهان مىفرستد .
( 1 ) اين مطلب به دليل دو اشكال ، صحيح به نظر نمىرسد .
اشكال اول : تعيين حاكمان به معنى اعزام آنها به مناطق جهان نيست ؛ زيرا روشن است كه در آن زمان هيچ كدام از اين مناطق آزاد نشده است پس ناگزير بايد فرض نمود كه امام عليه السّلام آنها را براى مأموريتهاى جهانى در نظر مىگيرد . البته اين فرضى دور از ذهن است زيرا تعيين پيش از نياز است و به طور طبيعى اين اتفاق مىبايست پس از فتح هر منطقهاى روى دهد مگر آن كه امام عليه السّلام مصلحتهاى ديگرى را از اين تعيين پيش از موعد در نظر داشته باشد و اللّه العالم .
اشكال دوم : روايت خطبة البيان با رواياتى كه تعيين حاكمان را در كوفه مىداند تعارض دارد . « 1 » از اين روايات همچنين استفاده مىشود حاكمانى كه از سوى امام عليه السّلام فرستاده مىشوند همان سيصد و سيزده نفر يار خاص مىباشند و نه اشخاص ديگرى كه خطبة البيان از آنها ياد كرده است .
( 2 ) ج ) روايت خطبة البيان در شمارش دچار دو اشتباه شده است :
1 - در بخشى از اين خطبه آمده است : « و يختار الأكابر من السادات الأعمال العارفين لإقامة الدعائم ، منهم اثنى عشر رجلا » ولى تنها ده نفر را نام مىبرد كه آنها حكمروايان مناطق شرقى جهان هستند .
2 - در جايى ديگر مىگويد : « ثمّ يختار اثنى عشر رجلا » اما فقط از هشت نفر نام مىبرد كه آنها رؤساى مناطق شمالى جهان مىباشند .
شايد راويان در نقل خطبه اشتباه كرده و نامهاى ديگر را از قلم يا گفتار انداختهاند و گرنه قاعدتا اين خطبه ( به فرض درستى آن ) نبايد ناقص باشد .
( 3 ) د ) تقسيم مناطق مختلف جهان بين آنها بنابر ملاحظات زير ، قابل بحث و مناقشه است .
1 - تكرار اسامى مناطق ، چه در خود لفظ و چه در لفظ ديگر ؛ به طور مثال : واژهء « حبشه » دو بار با اين لفظ تكرار شده و دو بار هم با واژهء « نوبة » ( - حبشه ) . واژهء « روم » دو بار تكرار شده است . « مغرب » دو بار آمده است گاهى با واژهء « جابلقا » و گاهى با واژه « جابرقا » .
2 - در حالى كه توزيع حاكمان در مناطق عراق ، ايران و شبه جزيره عربستان زياد است در سرزمينهاى وسيعى هم چون : آفريقا ، و مناطق جنوبى زمين ( مانند استراليا و آمريكاى جنوبى ) بسيار اندك است .
هامش
( 1 ) . مانند روايتى كه بخشى از آن را علامه مجلسى در بحار الانوار آورده و ما نيز آن را نقل نمودهايم . در آنجا آمده است : امام عليه السّلام وارد عراق مىشود ، با سفيانى در مىافتد و حكومتش را در آنجا مستقر مىسازد . سپس از مقابله ايشان با روميان ( كه جلوهاى از فتح جهانى است ) سخن به ميان آمده است . آنگاه به كوفه بازمىگردد و سيصد و اندى نفر را به سراسر جهان مىفرستد .