3 - برخى از سرزمينهايى كه در اين روايت نام برده شده ، به طور كلى نامى از آنها در منابع علمى و اطلسهاى جغرافيايى نيامده است . آرى ، شايد در زمان صدور روايت ، نامهاى مناطق خاصى بوده است ، به طور مثال وقتى مىگويد « مناطق نزديك » ( أقاليم الأدنى ) مراد ، مناطق شرقى نزديك به خاور ميانه باشد مانند افغانستان ، پاكستان و جمهورىهاى آسياى ميانه ، يا مقصود از « وسطهاى نوبة » ، آفريقاى مركزى و از « سرزمينهاى روم » ، تمامى اروپا باشد . نيز منظور از « ديار بكر » ، آسياى صغير ، از « مشارق روم » ، شرق اروپا و از « نواحى تاريكى » ، قاره امريكا باشد ؛ چه اين قاره در آن سوى « درياى تاريكى » كه همان اقيانوس اطلس باشد ، واقع گرديده است . البته هم چنان شمارى از مناطق ناشناخته در خطبه وجود دارد .
( 1 ) محور سوم : برداشتى كلى از اين روايات .
خطبة البيان ، جهان را از دو زاويه بخشپذير مىداند :
الف ) تقسيمبندى فراگير و گسترده ؛ از اين زاويه ، جهان به چهار منطقه تقسيم مىگردد : شمالى ، جنوبى ، شرقى و غربى ؛ و براى هر منطقه شورايى متشكل از دوازده انسان پرهيزگار و صالح مشخص مىنمايد . اما از نام بردن اين مناطق ، سكوت كرده است و اين تطبيق تا حدى كار مشكلى است . بهترين نظرى كه در اين مورد مىتوان داد آن است كه اين تطبيق موكول به صلاحديد حضرت صاحب الامر عليه السّلام مىباشد .
ب ) تقسيمبندى محدودتر ؛ حاكمان اين مناطق كوچك در مراتب پايينتر ايمان قرار دارند ؛ زيرا در روايت از آنان و ستايش نشده است . اقتضاى اين تقسيمبندى آن است كه حكمروايان هر يك از اين مناطق كوچك ، زير نظر حاكمان مناطق بزرگتر به انجام وظيفه مىپردازند .
( 2 ) به اين تقسيمبندى - البته با اندكى اختلاف - در روايات ديگر اشاره شده است . خطبة البيان به صراحت از تشكيل شورايى در هر منطقه ياد كرده است . بر خلاف روايات ديگر كه در آنها آمده :
« قائم كه ظهور فرمايد براى هر سرزمينى ، حاكمى را گسيل مىدارد . » علاوه اينكه هر دو روايت نيز مىتواند درست باشد زيرا ناگزير در هر منطقه يك نفر حكمروايى مىكند ولى به طور طبيعى همان منطقه نيازمند شمارى ديگر از مسئولان عالىرتبه نيز مىباشد .
( 3 ) بدين ترتيب ياران امام مهدى عليه السّلام بر شرق و غرب جهان مسلط شده و « چيزى باقى نمىماند جز آن كه پيروى آنها را مىكند » و « زمينى نمىماند مگر آن كه به يگانگى خداوند و پيامبرى حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله گواهى مىدهد » و برنامه كامل عدالت مدار در آنجا پياده مىگردد . امام عليه السّلام به هنگام خروج از مكه ، نخستين حاكم آنجا را منصوب و پيش از ورود به عراق ، حاكمان مناطق حجاز و نجد را تعيين مىنمايد ولى باقى مانده دولتمردانش را در كوفه مشخص مىفرمايد . بنابراين مىتوان گفت اين انتصابات به تدريج و همراه با فتح گام به گام جهان ، انجام مىپذيرد . قبلا اين نظريه را تقويت كرديم كه جهان ، دست كم به يكصد و پنجاه منطقه تقسيم خواهد شد و نياز فراوانى به بهكارگيرى
تاريخ ما بعد الظهور ( تاريخ پس از ظهور ) ( فارسي ) — صفحة 424
مساهمون: حسن سجادپور
ص٤٢٤