مىفرستد . پس دوازده نفر ديگر را برمىگزيند : طاهر بن ابو الفرج ، سعد بن كامل ، لوى بن حرث ، محمّد بن ماجد ، رضى بن اسماعيل ، ظهير بن ابو الفجر ، احمد بن فضل و ركن بن حسين كه آنها را به شمال و بخشهاى روم مىفرستد . آنگاه دوازده مرد پاك و پاكيزه را برمىگزيند : اسماعيل بن ابراهيم محمّد بن ابو القاسم ، يوسف بن يعقوب ، فيروز بن موسى ، حسين بن محمّد ، على بن ابى طالب ، عقيل بن منصور ، عبد القادر بن حبيب ، سعد الله بن سعيد ، سليمان بن مرزوق ، عبد الرحمن بن عبد المنذر و محمّد بن عبد الكريم را به مناطق جنوب مىفرستد و هر آنچه به ديگران فرموده بود به اينان نيز سفارش مىكند .
در محورهاى بعدى دربارهء اين اخبار مطالبى را خواهيم آورد .
( 1 ) محور دوم : در اين خطبه كاستىهايى ( غير از ضعفهاى كلى كه قبلا بيان شد ) وجود دارد كه آن را از شايستگى اثبات تاريخى ساقط مىنمايد .
الف ) به طور كلى از روايات ديگر چنين بر مىآيد كه سيصد و سيزده نفر يار خاص حضرت ولى عصر عليه السّلام در آغاز قيام ، سمت فرماندهى نظامى را بر عهده دارند و بعدا همانها فرماندارانى خواهند شد كه امام به مناطق مختلف جهان مىفرستد . روشنترين دليل ، اين تعبير روايى است : « هم الحكّام و القضاة و الفقهاء »
( 2 ) علاوه بر اينكه آنها نخبگان و برگزيدگانىاند كه در ميان نسل خود بالاترين مراتب اخلاص را دارند و حضرت صاحب الامر عليه السّلام كسى را جز آنان براى حكمرانى در مناطق مختلف جهان نمىيابد .
ولى از اين خطبه خلاف اين مطلب برداشت مىشود زيرا در نسخه اول اسامى ياران خاص امام عليه السّلام كه در آغاز ظهور گرد مىآيند و با او بيعت مىكنند و ياريش مىنمايند غير از اسامى حكمروايانى است كه امام آنها را به مناطق مختلف جهان اعزام مىنمايد و در نسخه دوم آمده است ، در نتيجه وقتى اين دو نسخه را در كنار هم قرار دهيم نتيجه مىگيريم خواصى كه بيعت مىكنند غير از خواصى هستند كه به دستور امام به حاكميت در مناطق جهان گمارده مىشوند . و اين بر خلاف نتيجهاى است كه در نكته اول ثابت گرديد .
( 3 ) اشكال : ما نمىتوانيم اين دو نسخه را به هم پيوند دهيم چون هر دو از امير المؤمنين عليه السّلام روايت نشده است .
پاسخ : دلالت اين خطبه بر جدايى بين خواصى كه نخستين بار با حضرت بيعت مىكنند با حكمروايان مناطق ، پس از علم به آن است كه ارزش اثبات تاريخى هر يك از آن دو مساوى با ديگرى است . همچنين اين مطلب را مىتوان از كنار هم گذاشتن نسخه دوم ، با رواياتى كه در اين فصل آورديم و در آنها از خواصى ياد شده بود كه براى نخستين بار با امام عليه السّلام بيعت مىكنند ، فهميد ؛ زيرا هيچ يك از آن روايات با نسخه دوم خطبة البيان مطابقت ندارد و اين بر خلاف نتيجهاى است كه به آن رسيديم .
تاريخ ما بعد الظهور ( تاريخ پس از ظهور ) ( فارسي ) — صفحة 422
مساهمون: حسن سجادپور
ص٤٢٢