جمعيت مسيحى داشت ؛ در 394 ق / 1003 م سپاه نورسيدهء محمود غزنوى كه در ميان آنها شمارى هندوان كافر حضور داشتند شهر را غارت كردند و مسجد آدينهء مسلمانان و كليساى ترسايان را به آتش كشيدند . « 1 » گزارش تاريخ سيستان دربارهء نظام مالياتگيرى ولايت از مال الجوالى ، يعنى جزيه يا ماليات سرانه كه از ذميان مىگرفتند به عنوان يكى از اقلام درآمد ياد مىشود ( به صفحات آينده نگاه كنيد ) .
اين آگاهى به زمان خود مؤلف ، يعنى ميانهء سدهء پنجم / هجرى / يازدهم ميلادى مربوط مىگردد ، و گويى از ادامهء حضور ذميان خبر مىدهد كه بىگمان در آن روزگار مسيحيان و زردشتيان را در بر مىگرفت . « 2 » وقايعنامه عربى مارى بن سليمان ، مسيحى نستورى سورى ، به نام كتاب المجدل ( نوشته حدود 545 ق / 1150 م ) از اسقفى به نام مطران سبر مشوع زونبور ياد مىكند كه در دورهء 72 - 1063 در خراسان و سيستان خدمت مىكرده ، اما پس از آن ديگر خبرى در اين زمينه به ما نمىرسد . « 3 »
جاى خرسندى است اگر بتوانيم اين بررسى كوتاه دربارهء بقاياى زردشتى باورى و مسيحيت را با سخنى چند دربارهء ديگر جامعهء ذمى بزرگ جهان اسلام ، يعنى يهوديان بپايان ببريم . متأسفانه ، منابع مربوط به سيستان در اوايل دورهء اسلامى هيچ خبرى در اين زمينه بدست نمىدهند . اگر چند و . ى . فيشر كه منبع بزرگ ما دربارهء يهوديان عالم ايران است ، مطالب فراوانى در اين زمينه از منابع يهود و اسلامى گردآورده است ، اما اين مطالب دربارهء جوامع يهودى خراسان است و ظاهرا هيچگونه آگاهى خاصى كه مربوط به سيستان باشد بدست نياورده
هامش
به :Spuler , Iran in Frii ? h - islamischer Zeit , PP . 212 - 14 .( ايران در قرون نخستين اسلامى ، ص ص 91 - 388 ) .
( 1 ) - تاريخ سيستان ، ص 357 .
( 2 ) - همانجا ، ص 30 .
( 3 ) .. Mari , Cited in Sachau , ' ' Zur Ausbreitung des christenums in Asien'' , P . II .