همدلى با زردشتيان هنوز امكانپذير بوده است . « 1 » نام فرمانده اصلى سپاهيان استاذسيس ، يعنى حريش سجستانى اين برداشت را كه وى همدلانى در سيستان نيز داشته است قوت مىبخشد . « 2 » شورش وى در سال 151 ق / 768 م به دست خازم بن خزيمه نخشلى تميمى كه منصور وى را به يارى پسرش مهدى كه در آن روزها در نيشابور بسر مىبرد به خراسان فرستاده بود سركوبى يافت ، اما همخوانى تاريخها با قيام محمد بن شداد در سيستان بىگمان جالب است .
واكنش منصور دربارهء گزارشهايى كه از آشوبهاى سيستان مىرسيد فرستادن سرباز كهنه كار و فرماندهء پيشين آخرين خلفاى اموى ، يعنى معن بن زائدهء شيبانى به اين سرزمين بوده است . بدين ترتيب ، معن بن زائده به زرنگ آمد ، نظم را با نيرومندى به شهر بازگرداند و عبيد اللّه بن العلاء و همدستانش را از كار بر كنار كرد . « 3 » يعقوبى در فهرستى كه از ولايتداران سيستان بدست مىدهد ، از ابراهيم بن حميد مروروذى نامى ياد مىكند كه به گفتهء او سلف معن در ولايتدارى بوده است ، اما تاريخ سيستان نامى از اين ابراهيم نمىبرد . « 4 » همچنين اين اثر از سركوبى شورش محمد بن شداد در بست نيز يادى نمىكند ؛ با اينهمه جاى سخن نيست كه اين كار با موفقيت انجام يافته است . معن و برادرزادهاش يزيد بن مزيد ، ولايتدار آيندهء
هامش
( 1 ) - دربارهء استاذسيس و خيزش او نگاه كنيد به ى . ه . كرامرس ، دايرة المعارف اسلام ، چاپ يكم ، زير « استاذسيس » ؛Sadighi , Les mouvments religieux iraniens , PP . 155 - 68 ; spuler , Iran in Fru ? h - islamischer Zeit , PP . 51 , 197 .( ايران در قرون نخستين اسلامى ، 84 ، 8 - 357 )
( 2 ) - طبرى ، ج 3 ، ص 357 ؛ كتاب العيون و الحدائق ، ص 263 ؛ ابن اثير ، ج 5 ، ص 453 .
( 3 ) - معن در نه سال گذشته والى يمن بود . وى در سالهاى نخست انقلاب عباسيان از اختفا بيرون آمد و با دولت تازهاى كه بر سر كار آمده بود آشتى كرد . براى زندگينامهء مفصل او نگاه كنيد به ابن خلكان ، وفيات الاعيان ، ترجمهء دسلان ، ج 3 ، ص ص 408 - 398 و نيز زترشتن ، دايرة المعارف اسلام ، چاپ يكم ، زير مقالهء « معن بن زائده » .
( 4 ) - يعقوبى ، البلدان ، ص 285 ، ترجمهء انگليسى ، ص 97 ( ترجمهء فارسى ، ص 61 ) .