هلاكت فرومىرود . « 16 »
نتيجه مىگيريم : راهى را كه دو خليفهء اول و دوم براى خلافت و جانشينى بعد از خود به آزمايش گذاردند و عدم انكار و اعجاب مسلمانان از اين راه ، فضا و جو كلى و همهجانبهاى كه در روز سقيفه بر هر دو جناح متخاصم ( از گروه پيشرو مهاجر و انصار ) حكمفرما بود .
استدلال روشن مهاجران ، براى اختصاص و انحصار زعامت و خلافت به آنها و عدم مشاركت انصار در آن ، بر برترىهاى ارثى او تأكيد و اصرار بر اينكه ما از عشيره و خويشان پيشوا ( ص ) هستيم و براى ميراث او از همهء عرب اولى و برتريم ،
و آمادگى بسيارى از انصار ، براى طرح دو خليفه - يكى از آنها و ديگرى از مهاجرين - و بالاخره اقرار و اعلان ابو بكر ( كه در روز سقيفه پيروز شد ) از تأسف شديد خويش كه چرا دربارهء اين موضوع از پيامبر اكرم ( ص ) پرسش نكرد .
همهء اينها ، در درجهاى غير قابل ترديد ، مدلل و روشن مىسازد كه اين گروه معتقدان نخستين از امت اسلامى ( به عنوان حزب و دستهاى كه خلافت اسلامى را بعد از وفات رسول اكرم ( ص ) قبضه كردند ) به هيچگونه پيرامون " رژيم
هامش
( 16 ) - رجوع كنيد به " نصوص يوم السقيفه " شرح " نهج البلاغه " ابن ابى الحديد / ج 6 / صفحهى 6 و 9