هامش
ولى عبارت مبهم است . ( ش ) - معنى دقيق اين " شرط " اشاره به همان موضوع مهمى است كه امروز يكى از مباحث قابل توجه اصول را تشكيل مىدهد : شيعه باصطلاح " مخطئه " است ، يعنى معتقد است كه مجتهد در اجتهاد خود ممكن است راه صواب را پيموده و به واقع برسد و گاهى هم خطا كند كه اگر به صواب رفت او را دو مزد است و اگر خطا كرد نيز مزد كوشش خود را از خداى خويش خواهد گرفت .
اما آنها " مصوبه " هستند ، يعنى مىگويند بههرحال مجتهد در اجتهادش صوابكار است و اساسا " راى او واقع را مىسازد و بنابراين هيچ مجتهدى را نمىتوان تخطئه كرد ، و اين نظر و نظرهائى از اين قماش ساخته و پرداخته حكومتهاى ظلم و جور بود كه مىخواستند چنين وانمود كنند كه فى المثل على و معاويه دو مجتهد بودند و هر دو طبق نظريه خود عمل كردند و بنابراين نبايد به هيچيك از آنها اعتراضى داشت .
ملاحظه مىفرمائيد اجتهاد به اين معنا تا چه اندازه از روح اسلام بدور است و چنان سر از دگماتيسم متحجرى درمىآورد كه همه بايد سكوت اختيار كنند و خفقان بگيرند ؟ ( ح )
* * *