خود در آورده بود ، مانند : دولت چوپانىها كه آذربايجان ، عراق عجم ، ديار بكر و قسمتى از حدود روم را تصرف كرده بودند ؛ و دولت ايلخانها كه بخشى از ايران - از حدود آذربايجان غربى تا عراق عرب و فرات غربى - را در تصرف خود داشتند و پس از گذشتن مدتى حكومت آنها فقط به عراق عرب محدود شد . و حكومت سربداريه كه بر خراسان و سبزوار و جز آنها حكم مىراندند ، و دولت مرعشىها كه بر آمل و مازندران و بلاد ديگر استيلا يافته بودند .
بعد از مغولها تا وقتى كه شاه اسماعيل صفوى به حكومت رسيد دولت و حكومتى كه بر سراسر بلاد ايران حاكم باشد به وجود نيامد . شاه اسماعيل صفوى « 1 » به تصرف تمام سرزمينهاى ايران موفق گرديد و عراق عرب را بازگرداند و بر آن استيلا يافت .
در زمان شاه اسماعيل ، آثار مهمى در اعتاب مقدسه بنا شد ، از آن جمله : ساختمان حرم كاظميين عليهما السلام و مسجد بزرگ پشت حرم كه هم اكنون به « مسجد صفويه » معروف است . او نخستين پادشاه صفوى است كه در زمان او به
هامش
( 1 ) . وى در سال 905 ه . ق بهپا خاست ، و در اردبيل به سال 930 ه . ق ازدنيا رفت . در بحث مربوط به صفوىها ، افشارىها و قاجارىها به كتاب « آثار الشيعة الامامية » ( جزء سوم آن كه دربارهء پادشاهان شيعه است ) از فاضل و محقق معاصر شيخ عبدالعزيز جواهرى استناد جسته و از آن مستفيض هستيم ؛ چنانكه در موارد ديگرى از كتاب خود از كتاب ياد شده بهره بردهايم .