مجبور بودند مردگان را با لباسهاى خود و يا پيچيده در نمد دفن كنند « 1 » . اما خود دفن به اين ترتيب صورت مىگرفت كه در جدار قبر لحدى تعبيه نموده جسد را به پشت يا به طرف چپ در آن مىخوابانيدند درحالىكه صورت ميّت به طرف شرق و پشت سر او به طرف غرب « 2 » ( پاى او رو به قبله ، م ) واقع مىگشت . تشييع جنازه از طرف بستگان و دوستان به اين ترتيب بود كه در خوزستان گروه - تشييعكنندگان در دو طرف تابوت ، ولى در فارس مردها در پيشاپيش تابوت و زنها در عقب سر تابوت در حركت بودند ؛ در هر حال با تشييعكنندگان طبل و نى همراه بود « 3 » . گاهى نيز اتفاق مىافتاد كه بر سر حقّ اجراى مراسم مذهبى بين بستگان نزاع به وجود مىآمد « 4 » . ديلميان در مراسم عزادارى خود سرهاى خود را مىپوشانيدند و در مراسم عزادارى معزّيان ( تسليتگويان ) رسمى كه سر و صورت خود را با لباسهاى مخصوصى مىپوشانيدند « 5 » ، دعوت مىكردند ؛ و بر خلاف ساير نقاط ( كه عادت بر ختم قرآن در سر قبر جارى بود ) عزاداران سه روز تمام در مسجد جمع مىشدند . از قرار معلوم اين تنها عادت ديلميان نبوده « 6 » ، بلكه در فارس نيز به چنين عادتى برمىخوريم « 7 » . - اما تا چه اندازه اين خبر كه سغديان هنگام مرگ شخصيتهاى بزرگ ، گوشهاى خود را مىبريدند ، قرين صحت و واقعيت است ، بايد در اينجا از آن صرفنظر شود « 8 » .
مردمان متديّن از مدتى قبل از مرگ خويش براى خود مدفن و مقبره
هامش
( 1 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 2202 ؛ - و نيز :Elias 119( 2 ) -Terenozkin 187، بنا به نظر وى قبور بدون لحد به مسلمانان متعلق نبوده است ( قرون ده تا دوازدهم ميلادى برابر با چهار تا ششم هجرى ) .
( 3 ) - مقدسى ( كتاب احسن التقاسيم ) ، ص 440 به بعد . - و نيزSchwarz III 153( 4 ) - ابن الاثير ، ج 7 ص 59 ( سال 867 ميلادى برابر 253 هجرى ؛ در بين طاهريان ) .
( 5 ) - مقدسى ( كتاب احسن التقاسيم ) ، ص 369 .
( 6 ) - ابن اسفنديار ( تاريخ طبرستان ) ، ص 233 ( منوچهر طبرستانى ، حدود سال 1000 ميلادى برابر با 390 هجرى ) .
( 7 ) - مقدسى ( كتاب احسن التقاسيم ) ، ص 440 .
( 8 ) - عقد الفريد ، ج 3 ، ص 258 .