دين اسلام را از شرك و ريا و سبقت نمايم باسلام و ساير اعمال حسنه و اقوال مرضيه بر غير خود و ديگر به من خطاب نمودهاند كه :
13 - * ( قُلْ ) * بگو اى محمد مر اين كفار را كه در صدد آنند كه ترا از دين حق منحرف گردانند و مايل بدين خود سازند * ( إِنِّي أَخافُ ) * بدرستى كه من ميترسم * ( إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي ) * اگر نافرمانى كنم پروردگار خود را به اين وجه كه طريق توحيد را بگذارم و دين شما را اختيار كنم * ( عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ ) * عذاب روزى كه بزرگ است يعنى روز قيامت كه در او اهاويل عظيمهء و شدايد كبيره است ، و چون او سبحانه حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلم را امر نمود بخبر دادن از مأموريت خود باخلاص و عبادت پس امر مينمايد او را باخبار اينكه او منقاد امر الهى شده و باخلاص تمام بعبادت او سبحانه مشغول است و ميفرمايد كه :
14 - * ( قُلِ ) * بگو اى محمّد مر آن مشركان را * ( اللَّه أَعْبُدُ ) * خداى بحقرا ميپرستم و بس * ( مُخْلِصاً لَه دِينِي ) * در حالتى كه پاك كنندهام دين خود را از شوب شرك و طاعت خود را از لوث رياء ايراد اين كلام به جهت قطع طمع مشركانست بميل پيغمبر بكيش ايشان و لهذا ، بعد از آن تهديد ايشان نموده در ترك اخلاص و تنبيه كرده بر حرمان و خذلان ايشان به اين قول كه :
15 - * ( فَاعْبُدُوا ) * پس بپرستيد اى معاشر كفار * ( ما شِئْتُمْ مِنْ دُونِه ) * آنچه خواهيد بجز از خداى از اصنام و غير آن ، اين آيه به آيه السيف منسوخ شده ، آوردهاند كه مشركان بعد از حرمان پيغمبر بدين ايشان گفتند اى محمّد زيان كردى كه كيش ما را اختيار نكردى و احداث مذهب ديگر نمودى اين آيه نازل شد كه * ( قُلْ ) * بگو اى محمّد باهل شرك * ( إِنَّ الْخاسِرِينَ ) * بدرستى كه زيانكاران از روى حقيقت * ( الَّذِينَ خَسِرُوا ) * آنانند كه زيان كردند * ( أَنْفُسَهُمْ ) * در نفسهاى خود * ( وَأَهْلِيهِمْ ) * و در كسان خود * ( يَوْمَ الْقِيامَةِ ) * روز قيامت چه در آن روز بنفس خود منتفع نشوند به جهت ضلالت و غوايت و در دوزخ اهل خود را نيابند تا بايشان مستأنس شوند هم چنان كه در دنيا بايشان استيناس مينمودند زيرا كه آن روز حق سبحانه ايشان را از هم متفرق سازد پس منفعت نفس و اهل از ايشان مفقود باشد ، و گويند كه خسران ايشان نسبت با نفس و اهالى خود به اين وجه است كه نفسهاى خود را در آن روز در طبقات جهنم يابند و اهل خود را كه از اهل ايمان بوده باشند در بهشت بينند و اين هنگام نه از نفس خود منتفع شوند و نه اهل ايشان بفرياد ايشان رسند پس نسبت به اين هر دو زيان زده باشند ، و از ابن عباس مرويست كه خداى از براى هر انسانى در بهشت منزلى و اهلى آفريده هر كه اطاعت خدا و رسول نموده او را ببهشت رساند و منزل و اهل او به او دهد و هر كه در طريق معصيت سلوك نموده و فرمان الهى و حضرت رسالت پناهى نبرده او را بدوزخ برد و منزل و اهل كه
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 83
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٨٣