نمود ، خطاب مىكند به حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلم و ميگويد كه :
10 - * ( قُلْ ) * بگو اى محمّد باهل ايمان كه حق سبحانه ميفرمايد كه * ( يا عِبادِ ) * اى بندگان من * ( الَّذِينَ آمَنُوا ) * آن بندگانى كه گرويدهاند و بوحدت من و نبوت تو تصديق نمودهاند * ( اتَّقُوا رَبَّكُمْ ) * بترسيد از پروردگار خود و بپرهيزيد بلزوم طاعت بر وجه قربت و مباعدت از معصيت * ( لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا ) * مر آنان را كه كردهاند اعمال حسنه و افعال مرضيه * ( فِي هذِه الدُّنْيا ) * در اين جهان يا احسان نمودهاند به غير خود از عطا و تصدقات واجبه و مندوبه و غير آن * ( حَسَنَةٌ ) * مثوبتى نيكو در نشئه آخرت كه آن خلود ايشانست در جنت ، و گويند كه مراد از احسان اتصاف نفس است باخلاق جميله و متحلى شدن بخلال پسنديده ، يعنى آن كسانى را كه در دنيا باخلاق حسنه متصف شدند و بمضمون
تخلقوا بأخلاق اللَّه
عمل نمودند كه آن مثوبت حسنه است و مرتبهء جميله و سدى بر آنست كه فى الدنيا منوط است بحسنه و مبين مكان آن يعنى مر ايشان راست نيكويى در اين جهان از ثناى حسن و ذكر جميل و صحت و عافيت پس به جهت مبالغه در ارتكاب طاعات و عبادات ميفرمايد كه * ( وَأَرْضُ اللَّه واسِعَةٌ ) * و رمين خدا گشاده است يعنى اگر متعذر يا متعسر باشند كه در موطن خود باعمال حسنه ارتكاب نمايند و بطاعت و عبادت مشغول شوند و اظهار شعائر اسلام كنند بايد كه از آنجا مهاجرت نموده خود را ببلاد اسلام رسانند ، و از مقاتل منقولست كه مراد بارض اللَّه ارض جنت است يعنى زمين بهشت فراخ است پس بايد كه مؤمنان بوسيلهء اعمال صالحه از مضيق زندان دنيا بيرون آمده خود را به آن فضاى وسيع و عرصه منيع رسانند ، و مؤيد قول اولست اينكه مفسران آوردهاند كه اين آيه دربارهء مهاجرت جعفر بن ابى طالب عليه السّلام و اصحاب او نازل شده و حينئذ مراد از احسان مهاجرتست و معنى بر اين وجه كه مر آن كسانى را كه مهاجرت نمودهاند از مكه و مدينه راحت است از دشمنان و نجات از ايذاى ايشان در اين جهان ، يا مر آنان را كه در دنيا از موطن مألوف خود مهاجرت نمودند به جهت رضاى حقتعالى ثوابى جميل است و اجرى جليل در عقبى ، و بعد از آن به جهت تنبيه اهل ايمان بر مهاجرت فرموده كه زمين خدا براى هجرت گشاده است پس بايد كه اهل ايمان از بلاد شرك جلاى وطن نموده ببلاد اسلام توجه نمايند و فارغ البال بطاعت و عبادت مشغول شوند و چون جلاى وطن مألوف و مسكن مرغوب موجب كربت غربت است و سبب تحمل مقاسات و اذيت و باعث انواع مشقت و محنت از اين جهت او سبحانه تسلى ايشان نموده به اين آيه كريمه كه * ( إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ ) * جز اين نيست كه به تمام و كمال داده مىشود صبر كنندگان را بر مهاجرت و مفارقت و كربت بليت * ( أَجْرَهُمْ ) * مزد ايشان را * ( بِغَيْرِ حِسابٍ ) * بيشمار يعنى از بسيارى ممكن نباشد شماره آن نگاه داشتن و احاطهء آن نمودن ، و اگر مخصوص باهل مهاجرت نباشد پس معنى
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 80
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٨٠