* ( وَأَهْلِيهِمْ ) * و در كسان خود * ( يَوْمَ الْقِيامَةِ ) * در روز رستخيز چه بسبب عبادت اوثان نفسهاى خود را مستحق دوزخ ساختند و به جهت اضلال اهالى خود و منع ايمان ايشان آنها را مستوجب آتش نيران گردانيدند ، يا آنكه به جهت شرك و كفر از دولت ديدار خويشان خود كه به سمت ايمان متسم بودند محروم ماندند پس در روز قيامت نه اهل خود را بينند و نه نفسهاى خود را در آسايش و راحتى يابند ، و گويند كه مراد باهالى حور العيناند كه نامزد ايشان شده باشند بر تقدير قبول ايمان ، و بدانكه * ( يَوْمَ الْقِيامَةِ ) * يا متعلق است به * ( خَسِرُوا ) * بر تقدير اينكه قول مؤمنان باشد در دنيا نه در عقبى ، يعنى گفتند مؤمنان كه كافران در نفس و اهل خود زيان كردند در روز قيامت ، و يا متعلق به * ( قالَ ) * اگر قول ايشان در عقبى باشد و اين اصح قولين است ، يعنى گويند مؤمنان در روز قيامت چون كفار را بدين صفت بينند كه كافران زيان كردند در نفس و اهل خود * ( أَلا إِنَّ الظَّالِمِينَ ) * بدانيد بدرستى كه ستمكاران كه مشركانند * ( فِي عَذابٍ مُقِيمٍ ) * در عذابىاند كه پيوسته و مقيم باشد و هرگز سمت انقطاع نپذيرد .
46 - * ( وَما كانَ لَهُمْ ) * و نباشد مر كافران را * ( مِنْ أَوْلِياءَ ) * هيچ دوستان كه در دفع عذاب * ( يَنْصُرُونَهُمْ ) * يارى كنند ايشان را * ( مِنْ دُونِ اللَّه ) * بجز از خداى يعنى غير از خدا هيچكس ديگر عذاب از ايشان باز نتواند داشت ، و چون بسبب كفر و شرك هرگز خدا عذاب از ايشان رفع نخواهد نمود پس هميشه در عقبهء عقاب و چنگال نكال گرفتار خواهند بود * ( وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّه ) * و هر كه را فرو گذارد خداى او را در ضلالت و خذلان بسبب جحود و عناد و يا هر كه خدا او را از راه بهشت بگرداند يا حكم بضلالت او كند * ( فَما لَه مِنْ سَبِيلٍ ) * پس نيست مر او را راه رستگارى و چون مآل حال اهل ضلال عقاب و نكالست پس :
47 - * ( اسْتَجِيبُوا لِرَبِّكُمْ ) * اجابت كنيد اى بندگان امر پروردگار خود را يعنى قبول امر او كنيد پس بوعدهء او معترف شده احكام او را متابعت كنيد * ( مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ ) * پيش از آن كه بيايد * ( يَوْمٌ لا مَرَدَّ لَه ) * روزى كه باز گردانيدن نيست مر آنان را * ( مِنَ اللَّه ) * از نزد خداى يعنى خداى آن را رد نكند بلكه البته واقع شود ، چه حق سبحانه بوقوع آن حكم كرده پس آمدن آن را چاره نباشد ، مرا در روز قيامت است * ( ما لَكُمْ ) * نيست شما را * ( مِنْ مَلْجَإٍ ) * هيچ پناهى و گريزگاهى * ( يَوْمَئِذٍ ) * در آن روز تا ملتجى بان شويد و از عذاب برهيد * ( وَما لَكُمْ ) * و نيست شما را * ( مِنْ نَكِيرٍ ) * هيچ انكارى در آنچه كرده باشيد ، يعنى منكر اعمال خود نتوانيد شد زيرا كه حفظه و كرام الكاتبين در صحيفهء اعمال ايشان ثبت آن نموده باشند و اعضاء و جوارح شما نيز در آن گواهى خواهند داد پس چگونه انكار آن ممكن باشد ، پس به جهت تسليهء خاطر عاطر حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم مىفرمايد :
48 - * ( فَإِنْ أَعْرَضُوا ) * پس اگر روى بگردانند مشركان از اجابت دعوت ايمان * ( فَما
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 231
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٣١