يكديگر باشد ببهشت برند و درجهء يكى را بلندتر از درجهء ديگرى گردانند او گويد كه بار خدايا بچه سبب اين مرد بر من مزيت پيدا كرده و حال آنكه عمل ما مساوى هم بوده ؟ خطاب آيد كه او دعا ميكرد و حوائج و مقاصد خود را از من سؤال ميكرد و تو دعا نميكردى و از من طلب چيزى نمينمودى و چون كيفيت دعا و شرايط اجابت آن و ذكر احاديث مرغبه بر وجهى اكمل و قسطى اشمل در آيهء كريمه وَإِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ سمت تحرير يافته از اينجهت در اينمقام به همين قدر اختصار رفت ، و بعد از امر عباد بعبادت و دعا بيان وحدت و تعداد نعمت مىكند تا مرغب ايشان باشد در عبادت و رفع حاجت نمودن بوى و ميگويد كه :
61 - * ( اللَّه الَّذِي جَعَلَ ) * خداى به حق آن كسى است كه بيافريد * ( لَكُمُ اللَّيْلَ ) * براى شما شب تاريك را * ( لِتَسْكُنُوا فِيه ) * تا ساكن شويد در او و استراحت و آسايش كنيد از تعب حركات يوميه و ضعف بدن و كلال حواس كه از آن ممر حادث شده باشد * ( وَالنَّهارَ ) * و خلق فرمود روز را * ( مُبْصِراً ) * در حالتى كه نيّر است در كمال نورانيت و اشراق تا به بينيد چيزها را در روز و به جهت آن مواضع حاجات خود را به سهولت بشناسيد و از آن اكتساب وجوه معاش كنيد * ( إِنَّ اللَّه ) * بدرستى كه خداى تعالى * ( لَذُو فَضْلٍ ) * هر آينه خداوند بخشش بزرگ و بسيار است * ( عَلَى النَّاسِ ) * بر آدميان بافريدن شب و روز يا بخلق ارزاق يا به ترتيب امورى كه قوام مصالح انفس و اموال به آنست * ( وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ ) * و ليكن بيشترين مردمان * ( لا يَشْكُرُونَ ) * سپاس دارى اين نعمت نميكنند به جهت جهالت ايشان بمنعم حقيقى ، و بدانكه اسناد ابصار بنهار از قبيل اسناد مجازيست كه دالست بر مبالغه از قبيل نهاره صائم و لهذا عدول نموده است از تعليل كه آن لتبصروا فيه است كه مقابل * ( لِتَسْكُنُوا فِيه ) * باشد به حال كه مبصر است و چون ذكر ( ساكنا ) در موضع * ( لِتَسْكُنُوا فِيه ) * خبرا ما دلالت بر اسناد مجازى نمىكند كه از جمله فصاحت كلامست به جهت جواز وصف ليل به سكون بر سبيل حقيقت چون ليل ساكن لا ريح فيه از اينجهت مطابق مبصرا واقع نشده و ايثار ذى فضل بر مفضل به جهت اشعار متفضل است بر آنكه هيچ فضلى موازن فضل او سبحانه نيست چه تنكير فضل با اضافه مشعر است بر آن و تكرير ناس بدون ايراد ضمير به جهت تخصيص كفرانست بايشان ، پس به جهت مبالغه در اسناد اين افعال به خود ميفرمايد كه :
62 - * ( ذلِكُمُ ) * آن كسى كه متميز است به اين افعال خاصه كه مشارك او نيست غير او در آن * ( اللَّه رَبُّكُمْ ) * خدائيست كه پروردگار شما است * ( خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ ) * آفريننده همه چيزها از آسمانها و زمينها و آنچه ما بين آنها است * ( لا إِله إِلَّا هُوَ ) * نيست هيچ معبود بسزا مگر او * ( فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ ) * پس چگونه و بچه وجه برگردانيده ميشويد از عبادت وى و به پرستش غير او روى ميآوريد
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 160
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٦٠