با وجود وضوح دلالت بر توحيد و الوهيت و ربوبيت او سبحانه .
63 - * ( كَذلِكَ ) * هم چنان كه برگردانيده شديد از دين اسلام * ( يُؤْفَكُ ) * برگردانيده ميشدند يعنى رؤسا و اكابر بازميگردانيدند * ( الَّذِينَ كانُوا ) * آنان را كه بودند * ( بِآياتِ اللَّه ) * بآيتهاى خدا * ( يَجْحَدُونَ ) * انكار ميكردند و از قبول آن ابا مينمودند ، بعد از آن بافعال مخصوصه ديگر استدلال مىكند بربوبيت و ميگويد كه :
64 - * ( اللَّه الَّذِي ) * خداى به حق كسى است كه * ( جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ ) * گردانيد از براى شما زمين را * ( قَراراً ) * مستقرى كه آرام ميگيريد بر آن * ( وَالسَّماءَ بِناءً ) * و گردانيد آسمان را بنا برداشته و قبه برافراشته بر بالاى زمين * ( وَصَوَّرَكُمْ ) * و بنگاشت شما را * ( فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ ) * پس نيكو گردانيد صورتهاى شما را چه صورت انسان بهترين صور حيوانست ، ابن عباس فرمود كه حسن صورت عبارت است از انتصاب قامت و اكل طعام و تناول او بيدين و يا آنكه مراد تناسب اعضاء است و تهيأ آن از براى مزاولت صنايع و اكتساب كمالات * ( وَرَزَقَكُمْ ) * و روزى داد شما را * ( مِنَ الطَّيِّباتِ ) * از طعامهاى پاكيزه يعنى متميز گردانيد روزى شما را كه انواع فواكه لذيذه است و نباتات طيبه از روزى و حيوانات و يا آنكه روزى حلال اعطا فرمود * ( ذلِكُمُ ) * آنكه فاعل اين اشياء است * ( اللَّه رَبُّكُمْ ) * خدايى است كه آفريدگار شماست * ( فَتَبارَكَ اللَّه ) * پس بزرگوار و برترست خدايى كه * ( رَبُّ الْعالَمِينَ ) * پروردگار عالميانست از جن و انس و ملائكه و غير آن زيرا كه ما سواى آن مربوبست و مفتقر بالذات و در معرض زوال .
65 - * ( هُوَ الْحَيُّ ) * او است زنده يعنى متفرد بحياة ذاتيه نه غير او * ( لا إِله إِلَّا هُوَ ) * نيست هيچ معبودى كه سزاى پرستش باشد مگر او تكرار كلمه توحيد به جهت مبالغه است در اقرار عباد بوحدت * ( فَادْعُوه ) * پس بخوانيد يعنى بپرستيد او را * ( مُخْلِصِينَ ) * در حالتى كه پاكيزه كنندگان باشيد * ( لَه الدِّينَ ) * براى او دين خود را از شرك يا طاعت را از رياء و بگوئيد بر اثر اين هدايت عظمى و نعمت كبرى * ( الْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ) * همه ستايش و سپاس مر خداى را است كه پروردگار عالميانست و بعضى در اين كلام لفظ قائلين را تقدير ميكنند كه حال بعد از حال باشد يعنى در حالتى كه گوينده اين كلمه باشيد ، و از ابن عباس منقولست كه هر كه كلمهء توحيد بر زبان راند بايد كه در عقب آن بگويد الحمد للَّه رب العالمين ، چون كه كفار مكه ترغيب حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلم ميكردند بدين خود حق سبحانه و تعالى فرمود كه :
66 - * ( قُلْ ) * بگو اى محمّد مر مشركان مكه را * ( إِنِّي نُهِيتُ ) * بدرستى كه نهى كرده شدهام و بازداشته * ( أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ ) * از آنكه بپرستم آنان را كه * ( تَدْعُونَ ) * ميپرستيد شما * ( مِنْ
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 161
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٦١