دوزخ بيرون آيد و به راه بهشت درآيند و بدوزخ نماند مگر كسى كه حقتعالى به دو مبالات نكند به جهت كفر و شرك آن گاه بفرمايد تا درهاى دوزخ بر روى ايشان در بندند پس هيچ راحت در آن نيابند و از هيچ غم بيرون نيايند فرشتگان گويند بديشان كه * ( فَذُوقُوا بِما نَسِيتُمْ ) * الايه و بعد از ذكر عاقبت مال اهل شرك و طغيان بيان حال مومنان ميفرمايد بقوله * ( إِنَّما يُؤْمِنُ ) * جز اين نيست كه ميگروند * ( بِآياتِنَا ) * بآيتهاى كلام ما و يا بساير حجج ما * ( الَّذِينَ إِذا ذُكِّرُوا ) * آنان كه چون پند داده شوند * ( بِها ) * به آن آيتها * ( خَرُّوا ) * بر روى در افتند * ( سُجَّداً ) * در حالتى كه سجده كنان باشند به جهت خوف از عذاب ربانى و يا به جهت شكر بر توفيق هدايت از جانب حضرت بارى * ( وَسَبَّحُوا ) * و تسبيح و تنزيه كنند پروردگار خود را از آنچه لايق عظمت و كبريايى او نباشد مانند عجز او از بعث و غير آن تسبيحى مقترن * ( بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ) * بستايش پروردگار خودشان يعنى از صفايات نالايق تنزيه او كنند و بستايش موافق او را بستايند و يا بجهة ترسكارى از عذاب سبحانى او را پرستش نمايند بر آنچه توفيق داده باشد ايشان را بايمان و هدايت و شكر
گذارى كنند * ( وَهُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ ) * در حالتى كه سركشى نكنند از سجود و طاعت و از آن استنكاف نداشته باشند بلكه بطوع تمام و رغبتها لا كلام اطاعت او كنند و بعبادت او اشتغال نمايند اين سجدهء اول است از عزايم اربع و باجماع اهل البيت ( ع ) بر قارى و مصغى آن سجده واجب است و در سامع خلاف است و احوط وجوب آن است بر او و اين سجده را سجدهء تذكر گفتهاند چه مستحبّ است كه بنده متذكر گردد نزد تلاوة اين آيه آن چيزى را كه از آن غافلشده و تصديق نمايد به اينكه دلايل وجوب وجود وحدانيت او سبحانه در همهء اشيا سار پست شعر ففى كل شيئى له آيه تدل على انه واحد و در كنز العرفان نيز مذكور است كه اصحاب ما كم بوجوب سجده كردهاند نزد قرائت و استماع اين آيه و احوط وجوب آن است بر سامع و همچنين است در حم سجده نزد قوله تعالى لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَلا لِلْقَمَرِ وَاسْجُدُوا لِلَّه الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاه تَعْبُدُونَ و آخر اقرء كه آن وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ است و آخر و النجم كه فَاسْجُدُوا لِلَّه وَاعْبُدُوا است و اين سوره ها را عزايم اربع خواندهاند به جهت آنكه عزم بمعنى وجوبست يعنى سجدات آن واجب است و استدلال ايشان بر وجوب سجده در اين سجدات اربع اجماع است و قول امير المؤمنين كه
عزايم السجود اربع
و قول صادق كه
اذا قرء شيئى من العزائم الاربع فسمعتها فاسجد و ان كنت على غير وضوء و ان كنت جنبا و ان كانت المرئة لا تصلى و ساير القرآن انت فيه بالخيار
و دليل ديگر دليل بر وجوب سجده صيغهء امر است كه حقيقة دالست بر وجوب آن اگر قايلى گويد لا نسلم صيغهء امر
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 234
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٣٤