و بخشيديم مر ايشان را * ( مِنْ رَحْمَتِنا ) * از بخشش خود سواى اولاد و نبوت از نعم دين و دنيا و گويند مراد مجموع نبوت و اموال و اولاد است كه بايشان ارزانى داشت و حسن رحمت را تفسير بنبوت كرد بدليل هم يقسمون رحمة ربك * ( وَجَعَلْنا لَهُمْ ) * و داديم مر ايشان را * ( لِسانَ صِدْقٍ عَلِيًّا ) * زبان راست در حالتى كه بلند بود از لسان صدق در ميان مردمان و غير مخفى مراد ثناى نيكو و مرتفع است كه جميع اهل ملل از جهود و ترسا و نصارى و مسلمانان ايشان را به آن ستايش ميكنند و بايشان مفاخرت مينمايند و همه دعوى ميكنند كه ما بر دين ايشانيم اين اشاره است باجابت دعاى ابراهيم ( ع ) كه وَاجْعَلْ لِي لِسانَ صِدْقٍ فِي الآخِرِينَ پس لسان اسم جنس است و مراد به آن الفاظى است كه جميع مردمان به آن تكلم مىكند مانند استعمال يد در عطيه و اضافهء آن بصدق و توصيف آن بعلو دلالت است بر آنكه ايشان سزاوار ثنا و محامدىاند كه مخفى نشود بتباعد اعصار و تحول دول و تبدل ملل و نزد بعضى مراد آنست كه بلند گردانيديم ذكر ايشان را در ميان امت محمد ( ص ) كه همه كس وصف جميل ذكر ايشان خواهد كرد تا روز قيامت و گويند مراد آن چيزى است كه در تشهد ميخوانند يعنى ( كما صليت و باركت و ترحمت على ابراهيم و آل ابراهيم ) و نيز گفتهاند كه معنى آنست كه ما ايشان را توفيق داديم تا به زبان صدق و علو بر خدا ثنا گفتندى و بعد از آن بيان قصهء موسى مىكند على نبينا و آله و عليه السلام بقوله * ( وَاذْكُرْ ) * و ياد كن اى محمد ( ص ) * ( فِي الْكِتابِ ) * در قرآن * ( مُوسى ) * قصه موسى را على نبينا و عليه السلام * ( إِنَّه ) * بدرستى كه او * ( كانَ مُخْلَصاً ) * بود پاك كرده شده از ادناس نقايص يعنى موحدى بود كه عبادت او از ريا و شرك پاك بود يا من جميع الوجوه متوجهء حضرت ربوبيت بود و نفس او از تعلق ما سوى پاك و پاكيزه * ( وَكانَ رَسُولًا ) * و بود فرستاده شده از نزد حضرت عزت عز شانه * ( نَبِيًّا ) * خبر دهنده خلق از جانب جناب احديت يا بلند قدر عالى مرتبه و تقديم رسول به جهت آنست كه اخص و اعلى است و اهل معانى در تقديم رسول بر نبى با آنكه اخص و اعلى است اين را نيز گفتهاند كه حق سبحانه اول او را فرستاد پس او خلق را خبر داد * ( وَنادَيْناه ) * و ندا كرديم موسى را بگفتار يا مُوسى إِنِّي أَنَا اللَّه رَبُّ الْعالَمِينَ * ( مِنْ جانِبِ الطُّورِ ) * از ناحيهء كوه زبير * ( الأَيْمَنِ ) * كه طرف راست موسى ( ع ) بود يا جانب ميمون و مبارك اول از يمين ماخوذ است دوم از يمن مراد آنست كه ايجاد سخن كرديم در شجرهء كه در كوه طور بود تا با موسى سخن كرد از جانب ما * ( وَقَرَّبْناه ) * و نزديك گردانيديم او را بدرگاه قرب خود مرد قرب تشريف است * ( نَجِيًّا ) * در حالتى كه راز گوينده بود با ما اين حالست از احد ضميرين و گويند نجى از نجوة مشتقست
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 414
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤١٤