با هم مخلوط سازند و در راه حق صرف نكنند ايشان آنانند كه دنيا زمام دلهاى ايشان را بدست گرفته باشد تا آنكه ايشان را بدوزخ كشاند * ( وَالْباقِياتُ الصَّالِحاتُ ) * و كارهاى شايسته پايدار كه ثمرهء آن ابد الاباد باقى ماند * ( خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ) * بهتر است نزد پروردگار تو * ( ثَواباً ) * از روى پاداش عظمى * ( وَخَيْرٌ أَمَلًا ) * و بهتر است از وجه اميدوارى يعنى صاحب اعمال صالحه هر چه اميد ميدارد از حقتعالى در آخرت مىيابد و نزد بعضى علما مراد بباقيات صالحات نمازهاى پنجگانه است و اين قول ابن مسعود و ابن جبير و مسروق و نخعى است و از ابى عبد اللَّه ( ع ) نيز مرويست و گويند كه كلمات خمسه است
اعنى سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا إله الا اللَّه و اللَّه اكبر و لا حول و لا قوة الا باللَّه العلى العظيم
و اينقول مرويست از ابن عباس در روايت عطا و مجاهد و عكرمه ماثور است كه چون بنده اين كلمات بگويد گناه از وى ريزان شود چنان كه برگ از درخت ريزد و نيز از حضرت رسالت ( ص ) روايتست كه فرمود شب معراج ابراهيم ( ص ) مرا گفت امتت را بگو كه در زمين بهشت غرس بنا كنند گفتم غرس بهشت چيست فرمود كه
لا حول و لا قوة الا باللَّه العلى العظيم
و انس نيز از حضرت نبوى ( ص ) روايت كرده كه باقيات صالحات تسبيحات اربعه است و اصحاب ما نيز اين را از ابى عبد اللَّه ( ع ) روايت كردهاند و مرويست كه پيغمبر ( ص ) فرمود كه اگر عاجز شويد از قيام ليل و از تعب جهاد بارى عاجز ميشويد از گفتار
سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا إله الا اللَّه و اللَّه اكبر
و بروايت ديگر از ابى عبد اللَّه ( ع ) روايتست كه باقيات صالحات قيام است در شب براى نماز شب و گويند باقيات صالحات كلمات سه گانه اند
لا إله الا اللَّه و استغفر اللَّه و صلى اللَّه على محمد و آله
يا سخنان خوش كه سبب فرح قلوب باشد يا نيات پسنديده كه موجب قبول اعمالاند يا نيات صالحه كه به حكم
هن ستر من النار
سبب خلاصى و الدين باشد قشيرى گفته كه باقيات صالحات هر عمليست كه مشوب بطمع و غرض دنيوى و اخروى نباشد بلكه خالصا لوجه اللَّه باشد تا نتيجه آن ابدا به سمت بقا موسوم تواند بود و در كتاب ابن عقده از ابى عبد اللَّه ( ع ) روايتست كه آن حضرت با حصين بن عبد الرحمن گفت
يا حصين لا تستصغر مودتنا فانها من الباقيات الصالحات حصين گفت يا بن رسول اللَّه ( ص ) ما استصغرها و لكن احمد اللَّه عليها
و شبههء نيست در آنكه قبول جميع اعمال صالحه فرع محبت اهل بيت است و احاديث متواتره صحيحه در اين باب بسيار است و اولى آنست كه مراد بباقيات صالحات جميع طاعات و خيرات باشد بعد از آن بر وجه تهديد ميفرمايد كه * ( وَيَوْمَ نُسَيِّرُ الْجِبالَ ) * و ياد كن روزى را كه برانيم كوه ها را يعنى از بيخ بر كنيم و در هوا پراكنده سازيم * ( وَتَرَى الأَرْضَ ) * و بينى زمين را * ( بارِزَةً ) * ظاهر شده از زير كوه ها و مردگان همه بر روى زمين
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 346
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٤٦