مىبينى مرا * ( أَقَلَّ مِنْكَ ) * كمتر از خود * ( مالًا وَوَلَداً ) * از روى مال و فرزند
* ( فَعَسى رَبِّي أَنْ يُؤْتِيَنِ ) * پس شايد آنكه بدهد مرا پروردگار من بوستانى در دنيا يا آخرت به جهت ايمان من * ( خَيْراً مِنْ جَنَّتِكَ ) * كه بهتر از بوستان تو باشد در دنيا * ( وَيُرْسِلَ عَلَيْها ) * و فرو فرستد بر بوستان تو * ( حُسْباناً ) * صاعقه ها * ( مِنَ السَّماءِ ) * از آسمان و اينجمع حسبانه است بمعنى صاعقه يعنى صاعقه ها را بر باغ تو نازل سازد * ( فَتُصْبِحَ ) * پس گردد بوستان تو * ( صَعِيداً ) * زمين هامون زُلَفاً بىگياه كه پاى بر او بلغزد يعنى خاك ساده كه بر او نبات نباشد * ( أَوْ يُصْبِحَ ماؤُها غَوْراً ) * يا گردد اب بوستان فرو رفته در زمين * ( فَلَنْ تَسْتَطِيعَ لَه ) * پس نتوانى تو مر آن آب بر زمين فرو رفته را * ( طَلَباً ) * جستنى يعنى طلب آن آب مقدور تو نبود پس يافتن و بجوى باز بدر آوردن خود چگونه تواند بود حق سبحانه سخن آن مؤمن را راستگردانيد و عذاب اهلاك و استيصال بدان باغ فرستاد * ( وَأُحِيطَ ) * و احاطه كرده و فرا گرفته شد عذاب الهى * ( بِثَمَرِه ) * بميوهء باغ آن كافر و تباه شد يعنى جميع اثمار و اشجار و حرث آن به اين وجه كه آتشى از آسمان نازل شد و جميع باغ او را بسوخت و خراب كرد هر بنا و عمارتى كه در آن باغ بود * ( فَأَصْبَحَ ) * پس بام داد كرد قطروس و آن حال را مشاهده كرد * ( يُقَلِّبُ كَفَّيْه ) * ميگردانيد هر دو كف خود را يعنى از روى حسرت كف بر كف ميزد و پشيمانى مىخورد * ( عَلى ما أَنْفَقَ فِيها ) * بر آن چيزى كه خرج كرده بود در عمارت آن * ( وَهِيَ خاوِيَةٌ ) * و حال آنكه بناهاى آن باغ افتاده بود * ( عَلى عُرُوشِها ) * بر سقفهاى خود يعنى اول سقوف افتاده و بعد از آن ديوارهاى آن در روى افتاده يا چفته كه بسته بود بيفتاد و آن گاه تاكها بر وى فرود ماند و بهر تقدير چون قطروس مشاهده آن عذاب ميكرد دست بر كف ميزد * ( وَيَقُولُ يا لَيْتَنِي ) * و مىگفت كاشكى من * ( لَمْ أُشْرِكْ ) * انباز نميگرفتم و شريك نمىساختم * ( بِرَبِّي أَحَداً ) * بپروردگار خود ديگرى را تا بوستان من بسبب شرك من خراب نميشد و ميتواند بود كه اين تمناى وى رجوع بوده باشد از كفر بايمان و يا غرض او از اين ندم بقاى مال دنيوى بوده باشد نه قصد ايمان * ( وَلَمْ تَكُنْ لَه ) * و نبودند مر او را * ( فِئَةٌ يَنْصُرُونَه ) * گروهى كه يارى دهند او را در دفع عذاب از باغ او * ( مِنْ دُونِ اللَّه ) * بجز از خداى
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 343
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٤٣