هم چنان كه عادت اهل تحير است * ( لا يَرْتَدُّ إِلَيْهِمْ ) * باز نميگردد بديشان * ( طَرْفُهُمْ ) * چشمهاى ايشان يعنى خيره باشند و بازمانده بر وجهى كه نتوانند بر خود نگريستن و يا بر اطراف خود نگاه كردن * ( وَأَفْئِدَتُهُمْ هَواءٌ ) * و دلهاى ايشان خالى باشد از فهم و خرد بواسطهء غلبه دهشت و حيرت و منه يقال للاحمق و الجبان قلبه هواء اى لا رأى فيه و لا قوة يا دلهاى ايشان خاليست از خير كه اعتقادات حقه است و سعيد جبير در تفسير اين آيه فرموده كه دلهاى مرتفع شده باشد بحلوق ايشان كه بيرون نيايد و عود با ما كن خود نكند مانند شيء كه در ميان هوا ايستاده باشد و بجهات مختلفه نرود * ( وَأَنْذِرِ النَّاسَ ) * و بيم كن مردمان را يعنى اهل مكه را بترسان و يا مستمر باش بر انذار همه بندگان * ( يَوْمَ يَأْتِيهِمُ الْعَذابُ ) * از روزى كه بيايد بديشان عذاب و آن عذاب استيصال يا روز مرگست يا روز قيامت * ( فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُوا ) * پس گويند آنان
كه ستم كردند بشرك و تكذيب * ( رَبَّنا ) * اى پروردگار ما * ( أَخِّرْنا ) * باز پس دار ما را يعنى عذاب ما را تاخير كن و ما را به دنيا فرست و مهلت ده * ( إِلى أَجَلٍ قَرِيبٍ ) * تا مدت نزديك كه آن مدت زندگانى دنيا است يا آن مقدار زمانى كه ايمان توان آورد * ( نُجِبْ دَعْوَتَكَ ) * تا اجابت كنيم خواندن تو را يعنى آن كس را كه ما را به تو خواند * ( وَنَتَّبِعِ الرُّسُلَ ) * و پيروى كنيم فرستادگان را اين دالست بر آنكه آخرت سراى تكليف نباشد و نيز دلالت دارد بر آنكه ايمان فعل بنده است چه اگر از فعل خدا ميبود تمناى عود به دنيا نميكردند * ( أَ وَلَمْ تَكُونُوا ) * بر اراده قول است يعنى فرشتگان گويند در جواب ايشان كه آيا نبوديد شما كه از روى مبالغه * ( أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ ) * سوگند ميخورديد پيش از اين در دنيا كه شما هميشه خواهيد بود * ( ما لَكُمْ مِنْ زَوالٍ ) * نباشد شما را هيچ زوالى مراد آنست كه ميگفتيد ما در دنيا خواهيم بود بسراى ديگر نقل نخواهيم كرد اين قول را بر سبيل بطر يا غرور ميگفتند و يا حال ايشان از طول امل و بناى عمارات مشدده و جمع اموال كثيره زياده بر قدر معيشت دال بود بر آن و يا ميگفتند كه چون بميريم از اينحال به حال ديگر منتقل نشويم و دايم بر اين صفت باشيم از تنعم و كثرت جاه و ثروت و قبايل و عشيره * ( وَسَكَنْتُمْ ) * و ساكن بوديد شما * ( فِي مَساكِنِ الَّذِينَ ) * در مسكنهاى آنان كه * ( ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ) * ستم كردند بر نفسهاى خود بكفر و شرك چون عاد و ثمود * ( وَتَبَيَّنَ لَكُمْ ) * و ظاهر شد شما را بمشاهده در منازل ايشان از آثار آنچه بايشان نازل شد از
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 146
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٤٦