ثمرات در او پيدا شود و در انوار گفته كه فواكه ربيعيه و صيفيه و خريفيه و شتويه در يك روز در مكه توان يافت و چون تكرار ندا در دعا دليل تضرع و نياز است ديگر باره فرمود كه * ( رَبَّنا ) * اى پروردگار ما * ( إِنَّكَ تَعْلَمُ ) * بدرستى كه تو ميدانى * ( ما نُخْفِي ) * آنچه پنهان ميكنيم * ( وَما نُعْلِنُ ) * و آنچه آشكارا مىسازيم يعنى نهان و آشكاراى ما را ميدانى و باحوال و مصالح ما اعلم از مايى و بنفسهاى ما ارحم از مايى پس حاجت نيست ما را طلب مقاصد خود كردن از تو لكن تو را ميخوانيم و از روى تضرع مقاصد خود را به تو عرض ميكنم بجهة اظهار عبودية تو و افتقار برحمة واسعهء تو و استعجال به نيل آنچه نزد تست از نعم جليله بعد از آن بجهة تأكيد قول مذكور فرمود كه * ( وَما يَخْفى ) * و پوشيده نيست * ( عَلَى اللَّه مِنْ شَيْءٍ ) * بر خداى هيچ چيزى * ( فِي الأَرْضِ ) * در زمين * ( وَلا فِي السَّماءِ ) * و نه در آسمان براى آنكه عالم است بعلم ذاتى و نسبت آن علم به همه معلومات ما يكسانست و من براى استغراق است جبائى گفته كه اين ابتداء كلام است از حقتعالى بر سبيل حكاية از ابراهيم و بعد از آن باز نقل كلام ابراهيم مىفرمايد بقوله * ( الْحَمْدُ لِلَّه الَّذِي ) * شكر و سپاس آن خداى را كه بمحض فضل خود * ( وَهَبَ لِي ) * ببخشيد و عطا كرد مرا * ( عَلَى الْكِبَرِ ) * بر سر پيرى و بزرگسالى يعنى در وقتى كه پير بودم و نااميد از فرزند به من بخشيد دو پسر را * ( إِسْماعِيلَ وَإِسْحاقَ ) * اسماعيل را در شصت و چهار سالگى يا در نود و نه سالگى و اسحاق را در نود سالگى يا در صد و دوازده سالگى و از سعيد بن جبير مرويست كه ابراهيم را فرزند نشد مگر در حالت صد و هفده سالگى * ( إِنَّ رَبِّي ) * بدرستى كه پروردگار من * ( لَسَمِيعُ الدُّعاءِ ) * شنونده يعنى اجابت كننده دعا است من قولك سمع الملك كلامى اذا اعتد به و مثل اينست سمع اللَّه لمن حمده و سميع از ابنيه مبالغه است كه عاملند به مثل عمل فعل خود و اضافه آن بمفعول فعل است يا فاعل آن بر اسناد سماع بدعا بر سبيل مجاز و در اين اشعار است به آنكه حضرت ابراهيم ( ع ) فرزندان را بدعا از خدا در خواسته و حقتعالى ايشان را بجهة آن به او عطا فرمود
* ( رَبِّ اجْعَلْنِي ) * اى آفريننده من گردان مرا بر وجه الطاف * ( مُقِيمَ الصَّلاةِ ) * بپاى دارنده نماز * ( وَمِنْ ذُرِّيَّتِي ) * و فرزندان مرا نيز توفيق ده بر مواظبة بر نماز ابن عباس فرموده كه هميشه اولاد ابراهيم ( ع ) بر فطرة اسلام بودند و خواهند بود تا روز قيامت و در انوار گفته كه اين جار و مجرور عطف است بر ضمير منصوب اجعلنى و تبعيض بجهة علم او بود باعلام الهى يا باستقرار عادت در امم ماضيه كه در ميان ذرية او بعضى كفار باشند * ( رَبَّنا ) * اى آفريدگار ما كرم
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 144
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٤٤