حلال كرده شد شما را * ( صَيْدُ الْبَحْرِ ) * شكار دريا يعنى حيوانى كه در غير آب زندگانى ننمايد خواه محل باشد و خواه محرم و جميع مياه از چشمه و چاه در اين داخلاند و نزد بعضى همهء حيوانات بحرى حلالند
لقوله عليه السّلام هو الطهور ماؤه و الحل ميته
يعنى اين دريا پاك و پاك كننده است آب آن و حلال است مردهء او و اين مذهب شافعى و مالك است و نزد بعضى ديگر سمك حلال است و آنچه او را مثلى باشد در بركه آن را خورند و ابو حنيفه گفته كه حلال نيست از آن مگر سمك و نزد بعضى آنست كه حلال نيست مگر سمكى كه او را فلس باشد نه غير آن و اين باجماع اهل البيت است عليهم السلام * ( وَطَعامُه ) * و نيز حلال است بر شما طعام دريا بعضى عامه گفتهاند كه مراد هر حيوانى است كه دريا آن را مرده بكنار اندازد و اين باطل است نزد ما و از ابن عباس نقل است كه مراد سمك مملوح است و اين موافق مذهب اهل البيت عليهم السلام و تسميهء آن بطعام بجهة آنست كه ادخار آن ميكنند تا بخورند پس از آن مانند مقتاتست از اغذيه پس بنا بر اين مراد بصيد ماهى تازه است و مراد بطعام آن اكل آن است * ( مَتاعاً لَكُمْ ) * مفعول له است يعنى ( تمتيعا لكم ) يعنى صيد بحر و طعام آن بر شما حلال است جهت برخوردار ساختن مر شما را * ( وَلِلسَّيَّارَةِ ) * و مر كاروانان را كه قديد ساخته توشه سازند طرى و قديد آن را * ( وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ ) * و حرام كرده شد بر شما * ( صَيْدُ الْبَرِّ ) * شكار بيابان كه هر حيوانى است كه در بر بيضه نهد و فرخ آورد و اگر چه در بعضى اوقات در آب زندگانى كند و اين حرمت ثابت است * ( ما دُمْتُمْ حُرُماً ) * ما دام كه باشيد احرام گيرندگان * ( وَاتَّقُوا اللَّه ) * و بترسيد از خداى * ( الَّذِي إِلَيْه تُحْشَرُونَ ) * آن خدايى كه بسوى او جمع كرده خواهيد شد بعد از موت بدانكه خلافى نيست در آن كه محرم آنچه صيد كرده باشد حرام است بر او و بر غير او از محرم ديگر و اما آنچه محل صيد كرده باشد نزد ما آن است كه اين نيز بر محرم حرام است و ابن عباس و ابن عمر نيز بر اينند و عطا و مجاهد و ابن جبير بر آنند كه حرام نيست مگر گاهى كه بدان دلالت كرده باشد يا به آن اشاره نموده باشد و ابو حنيفه و اصحاب او بر اين قولند و نزد مالك و شافعى و احمد حلال نيست بر محرم آنچه براى او صيد كرده باشند و همچنين خلافست در آنچه محرم صيد آن كرده باشد قبل از احرام و آنچه ما گفتيم در اين هر دو مسئله دليل آن ظاهر است چه مراد بصيد اينجا مصيد است نه اصطياد و اگر نه لازم آيد كه آنچه محرم صيد آن كرده باشد حرام نباشد و حال آنكه حرام است بلا خلاف و نيز بدانكه مذهب ما آن است كه حرام است بر محرم مطلقا مصيدا و اصطيادا و اكلا و ذبحا و اشارة و دلالة و اغلاقا و بيعا و شراء
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 330
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٣٠