بهانهء بالا در بىپايگى مانند همان دستاويزى است كه براى مادر گروندگان - عايشه - ساختهاند و بر كار او كه نماز را در سفر چهار ركعت مىخوانده به اين گونه ماله كشيدهاند كه - چنان چه ابن قيم در زاد المعاد 2 / 26 - ياد آورى كرده - وى مادر گروندگان بوده پس هر جا فرود مىآمده ميهن وى شمرده مىشد كه بايد پرسيد اگر اين دستور ويژه براى مادر گروندگان است بايستى مادر بودن او از پدر بودن برانگيختهء خدا ( ص ) گرفته شده باشد زيرا روان گردانيدن يك دستور بر كسى كه بنياد كار شمرده مىشود بسى سزاوارتر است تا كسى كه از شاخ و برگهاى آن است و آن گاه ما مىدانيم كه برانگيختهء خدا در همهء سفرهايش نماز را شكسته مىخواند . و چه بايد كرد با كسانى كه دگرگون ساختن دستور خدا را با چنين ياوه سرائىها آسان مىگيرند و با آنان كه بهانه تراشيدن براى كسانى را ساده مىپندارند كه به ناسازگارى با هر دستور از دستورهاى كيش ما برخيزند و انگيزه اى هم ندارند جز برداشتى كه از مغزشان گذشته ! يا لغزش گاهى كه در آن افتادهاند يا سياست روز كه به اين كار و ادارشان كرده ، و شگفتى من از روش دانشمندانى به پايان نمىرسد كه مانندههاى اين ياوهها را خوش مىدارند و در نگاشته هاشان فراهم مىآرند و همچون افسانه هائى براى آيندگان بر جاى مىنهند تا خود را مايهء ريشخند و افسوس ايشان گردانند .
بهانهء پنجم : « شكسته خواندن نماز براى مسافر كارى بايسته نيست و گردن نهادن و سرباز زدن از آن هر دو يكسان و روا است . » اين سخن را نيز گروهى ياد آورى كردهاند و محب طبرى در الرياض 2 / 151 مىنويسد « پشتوانهء او در آن كار آشكار است زيرا او از كسانى بوده كه شكسته نخواندن نماز را در سفر ناروا نمى - دانسته » روشنگران صحيح بخارى نيز با آوردن همين بهانه ، از محب پيروى كرده و برداشتى آوردهاند ناساز با دستورهاى چون و چرا ناپذير كيش خود كه نه با آئين نامههاى گرامىاى كه بودن آنها از پاكترين پيامبران روشن است هماهنگى
الغدير ( فارسي ) — صفحة 181
مساهمون: جمعي از مترجمين
ص١٨١