كسى بر مىدارد ندارد . زيرا به گونه اى كه در هر دو صحيح آمده ( 1 ) برانگيختهء خدا ( ص ) ده روز در مكه ماند - و به گونه اى كه در ديگر گزارشها آمده از ده روز هم بيشتر - ( 2 ) با اين همه نماز خود را جز شكسته نمىخواند ، پس اين كه درنگ سه روزه در مكه را تنها بر مهاجران روا داشت - و نه بر ديگر كسانى كه به مكه آمده بودند - و نيز اين كه - چنان چه آشكارا از فرازهاى گزارش بر مىآيد - اين درنگ را تنها در مكه روا دانست و نه در ديگر جاها ، آرى با پيش چشم داشتن اين دو زمينه در مىيابيم كه خواست پيامبر از « ماندگار شدن » همان بوده كه ياد كرديم و هيچ يك از آئين شناسان را نرسد كه درنگ سه روزه را انگيزه اى بشمارد كه به ويژه در مكه و تنها براى مهاجران - دستور به شكسته خواندن را از گردن نماز گزار بردارد . با آن كه ايشان با كوچ كردن از آن شهر ، از ميهن گرفتن آن جا چشم پوشيده بودند و برانگيختهء خدا ( ص ) در باز پسين ديدارش از خانهء خدا با آن كه بيش از سه روز كه به ده روز - كمتر و بيشتر - رسيد باز هم نماز خود را در مكه شكسته خواند .
و تازه شافعى و مالك و ياران آن دو ، با پشتگرمى به فرازهاى گزارشى كه ياد شد به اين جا رسيدهاند كه اين درنگ سه روزه در مكه را نبايد براى مهاجران از آن گونه درنگهائى در مكه شمرد كه از ايشان ناپسند بوده زيرا گفتهاند : برانگيختهء خدا بر مهاجران نمىپسنديد كه در مكه كه ميهن ايشان بود و از آن جا بيرونشان كرده بودند ماندگار شوند و سپس برنامهء ديدار از خانهء خدا كه به پايان رسيد يك درنگ سه روزه را بر ايشان روا شمرد و ابن حزم گفته : بر مسافران روا است كه سه روز يا بيشتر در مكه بمانند و اين كار بر ايشان به هيچ روى ناپسنديده نيست ، ولى كسانى كه همراه پيامبر به مدينه كوچيدند از آنان پسنديده نبوده كه پس از پايان برنامهء ديدار از خانه خدا بيش از سه روز در مكه بمانند ( 3 ) اكنون اين دستور ويژه اى كه دربارهء
هامش
( 1 ) صحيح بخارى 2 / 153 ، صحيح مسلم 1 / 260
( 2 ) المحلى از ابن حزم 5 / 27
( 3 ) المحلى از ابن حزم 5 / 24