مانعى آن سال نتوانست به آن شرط وفا كرده زيارت را نيز انجام دهد ، پرسيدند ، او در جواب گفته بود : از اجرت به مقدار مسافت زيارت برگرداند .
عبد الحق گفته است : ديگر از شيوخ ما گفتهاند كه : بايد برگردد و به عنوان نيابت زيارت كند سپس گفته است : اگر استيجار او براى حج مخصوص به سال معينى بوده به مقدار زيارت از اجرتش كم مىشود ، و اگر استيجارش براى حج به عنوان ضمان در ذمه بوده ، بر گردد و زيارت نمايد و با اين تفصيل هر دو نقل با هم يكسان خواهد بود .
شافعىها گفتهاند : استيجار و جعالة اگر بر دعاء پيش قبر پيامبر اكرم يا ابلاغ سلام واقع شده باشند ، شكى نيست كه جائز است چنان كه عمر بن عبد العزيز انجام داده است . و اگر در مورد زيارت باشد ، صحيح نيست چون زيارت عمل مضبوطى نيست ( 1 ) .
ابو عبد اللَّه عبيد اللَّه بن محمد عكبرى حنبلى مشهور به « ابن بطة » ، متوفى در سال 387 ه در كتاب « الابانة » گفته است : كفايت مىكند ترا از لحاظ دلالت بر اجماع مسلمين و اتفاقشان بر دفن ابى بكر و عمر با پيامبر اكرم اينكه : هر عالمى از علماء مسلمين و فقيهى از فقهائشان كتابى در مناسك نوشته و آن را به فصول و ابواب مختلف تقسيم نموده و مسائل مربوطه را در آنها نگاشته است . . .
تا اينكه زيارت قبر پيامبر اكرم را ذكر مىكند و چگونگى آن را چنين توصيف مىكند : آن را روبروى خويش و قبله را پشت سرش قرار مىدهد . . .
اكنون مىبينيم و دربارهء گذشتگان نيز شنيدهايم : هر گاه كسى مىخواست به مكه برود ، خانواده اش با او خداحافظى مىكردند و به او مىگفتند : به رسول خدا و ابو بكر و عمر سلاممان را ابلاغ كن ، و هيچ كسى از اين عمل ايراد نمىگرفت و با آن مخالفت نمىنمود ( شفاء السقام صفحهء 45 )
امينى مىگويد : ابو منصور كرمانى حنفى ، و غزالى در احياء العلوم ، و فاخورى
هامش
( 1 ) شفاء السقام ص 50 .