علم و كمالات فراوان پدر و جدش بود . و در مصاحبت شريف مرتضى علم الهدى و ملازمت او بسر مىبرد و از خواص او بود و با ابو العلاء معرى مصاحبت داشت و نزد او تلمذ كرد . و ميان او و خطيب ابى زكرياى رازى تبريزى پيوند دوستى بود در مداين و نواحى آن ، و در « زنجان » ، و بردان ، و قرميسين و جاهاى ديگر به قضاوت پرداخت . خطيب بغدادى در تاريخش از او روايت كرده و به شرح حال و ذكر مشايخ او پرداخته است و نيز ابو الغنانم محمد بن على بن ميمون برسى معروف به ابى از او روايت كرده است . و او خود از ابى الحسن على بن عيسى الرمانى ، بنا بر نقل اجازهء بزرگ علامهء حلى براى بنى زهر ، و از ابى عبد اللَّه مرزبانى متوفى 384 ه روايت نقل كرده است .
مذهب او از پدر و جدش روشنتر است و تشيعش نزد ارباب تراجم ، مورد اتفاق است . او در نيمهء شعبان سال 370 ه در بصره به دنيا آمد و شب دوشنبه دوم محرم سال 447 ه درگذشت و در خانه اش در درب التل مدفون شد .
حموى ، در معجم الادباء از قاضى ابى عبد إله دامغانى نقل كرده گويد : بر قاضى ابى القاسم تنوخى ( كوچك ) ، كمى قبل از مرگش وارد شدم ، سنين عمرش بالا رفته بود ، فرزند او كه از كنيزش بهمرسانيده بود بر من وارد شد و چون وى او را ديد گريه كرد گفتم : انشا اللَّه زنده مىمانى و او را تربيت كنى و چشمت را خدا به او روشن مىكند ، گفت هيهات ، سوگند به خدا او به حال يتيمى تربيت مىشود و در اين باره شعرى خواند و سپس گفت : مىخواهم ازدواج مادرش را از من ، با مهريهء ده دينار براى خود درخواست كنى كه من او را آزاد كردهام ، من انجام دادم و همانطور كه گفته بود فرزندش ، ابو الحسن محمد بن على بن الحسن به يتيمى بزرگ شد . قاضى ابو عبد اللَّه گواهيش را پذيرفت و سپس به سال 494 ه از دنيا رفت و دودمان او منقرض گرديد ، حموى در معجم البلدان در شرح احوالش گسترده سخن گفته مراجعه كنيد 14 / 110 - 124 .
الغدير ( فارسي ) — صفحة 272
مساهمون: جمعي از مترجمين
ص٢٧٢