در جلالت و مقام ابن علويه اين بس كه اخبارش در كتابهائى امثال : الفقيه ، التهذيب ، الكامل ، امالى صدوق ، مجالس مفيد و مانند اينها از كتابهاى عمدهء اصحاب اماميه ، رضوان اللَّه عليهم ، پراكنده است . و دليل بر وثاقت او ، اين بس كه قميين با اينكه به كمترين اشاره اى در راويان خدشه وارد مىساختند ، بر روايات او ، اعتماد كردهاند .
ابن علويه گذشته از اينكه از بزرگان حديث است ، از دانشمندان بسيار مبرز ادبيات عرب نيز مىباشد . از اين رو سيوطى در بقية الوعاة ، به شرح حالش پرداخته و ثعالبى او را از نويسندگان اصفهان و شعراى آن ، در يتيمة الدهر 3 / 267 نام برده ، و حموى در معجم الادباء 2 / 3 چاپ اول گويد : او لغت شناسى بود كه به ادبيات مىپرداخت و شعر نيكو مىسرود . و شيخ الطائفه و همطرازان او ، از تذكره نويسان تا امروز او را به نويسندگى معرفى كردهاند .
اما قدرت شاعرانهء او در اوج بلندى ، و در عاليترين مراتب صنعت شعر ، بوده است . نظم او به فصاحت معنوى و عظمت لفظى و سياق نيكو ، و قوت تركيب ، امتياز دارد . و برازندگى او ، به قاطعيت استدلال ، و حسن القاى مطلب ، و دستيابى به دلائل كوبنده ، و رسيدن به روح مقصود در تعبيرات اوست . از اين رو اشعارش در بارهء ائمهء دين عليهم السلام همچون شمشيرى است كه شبهات ناصبيان را ، قطع مىكند يا همچون كلنگى است كه به ويرانى خانههاى عنكبوتى اشتباهكاران مخالف امامت عترت طاهره ، مىپردازد . قصيدهء محبّرهء او كه ما محل شاهد كتابمان را از آن برگزيديم گواه همهء اين گزارشها است . و نيز گواه كوبنده اى بر برازندگى شعر و قدرت شاعرانهء اوست چنان كه ابو حاتم سجستانى در آنچه بدان او را ستوديم ، گواهى داده است . ابن علويه به سال 212 ه متولد ، و به سال سيصد و بيست و اندى بدرود زندگى گفت و در سال 310 ه در حالى كه نود و هشت ساله بود ، اين شعر را گفته است :
سرانجام دنيا ، براى ثروتمند بىچيزى ، و براى لذتهاى زودگذر ، پشيمانى آور است .
الغدير ( فارسي ) — صفحة 222
مساهمون: جمعي از مترجمين
ص٢٢٢