كه فخر رازى بيان كرده . و گويد : تمامى نامبردگان رسول خدا ( ص ) را نكوهش كردهاند منتهى عاص بن وائل ( پدر عمرو ) بيش از همهء آنها در اهانت و سرزنش رسول خدا ( ص ) دم زده و آن جناب را نكوهش نموده است .
و آيه هر چند كه همهء نامبردگان را شامل مىشود ولى شمول آيه به اين لعين مؤكد و مخصوص مىباشد . لذا مشهور در بين مفسرين اين شده كه مراد از ابتر عمرو بن عاص است !
فخر رازى در ج 8 ص 503 تفسير كبيرش گويد :
روايت است كه عاص پسر وائل پيوسته مىگفت : همانا محمّد ( ص ) ابتر است و پسرى ندارد كه بعد از او جانشينش باشد و اگر از دنيا برود به زودى از خاطرهها محو گشته يادى از او نمىرود و شما ( كفار قريش ) از دست او آسوده خواهيد شد .
اين سخنان ، هنگامى گفته شد كه عبد اللَّه فرزند پيامبر خدا ( پسر خديجه ) ، در گذشته بود .
و در اين سخن ابن عباس ، مقاتل ، كلبى و همهء اهل تفسير متفقند .
و باز در ص 504 بعد از اقوال ديگران گويد :
شايد كه عاص پسر وائل بيش از ساير نكوهش كنندگان اين ماجرا را تكرار مىنموده است ( كه پيامبر ابتر است ) و به همين جهت رواياتيكه آيه را مربوط به عاص بن وائل مىداند ، اشتهار يافته است .
تابعي بزرگوار ، سليم پسر قيس هلالى در كتاب خود روايت كند ؛ كه اين آيه دربارهء شخص نامبرده نازل شده چه او يكى از سرزنش كنندگان رسول خدا ( ص ) بود و هنگاميكه ابراهيم فرزند رسولخدا ( ص ) در گذشت ، گفت :
همانا محمّد ابتر شد و أمير مؤمنان ( ع ) عاص بن وائل را با همين نسبت در اشعار خود ياد نموده است آنجا كه فرمايد :
ان يقرفوا وصيّه و الأبترا
شانى الرّسول و اللَّعين الاخزرا ( 1 )
هامش
( 1 ) ترجمه و شرح اين بيت در ضمن قصيدهء حضرت كه خواهد آمد ذكر مىشود .