شرح حال شاعر ( عمرو بن عاص )
عمرو پسر عاص پسر وائل پسر هاشم پسر سعيد پسر سهم پسر عمرو پسر مصيص پسر كعب پسر لوىّ قرشى ، ابو محمّد و ابو عبد اللَّه مىباشد .
وى از پنج نفرى است كه به داهيه ( تيز هوشى و حيله گرى ) مشهور بودند هر فتنه اى از او آغاز مىشد و به دو سرانجام مىگرفت ! در شر و فساد و دروغسازى و فتنه انگيزى مسلَّط و وارد و بدين صفات مشهور همگان بود و كتب و تاريخ گوياى اين احوالند .
اگر بخواهيد عنان سخن را در زمينههاى فجور و نابكارى رها كرده راه افراط را پيش گيريد ، كافيست كه داستان اين شخص را در نظر گيريد ، چنان كه در سخنان صحابهء نخستين خواهيد ديد چه اين عنصر فاسد و فرومايه و پست و بد اصل ، در كردار و رفتارش جز پليدى و نابكارى و جور وجود نداشته ! ! و در خور هر گونه نكوهش مىباشد .
شرح احوالش از چند نظر جاى بررسى و تحقيق مىباشد .
اول نسبش
پدر او كسى است كه صريح قرآن او را ابتر لقب داده است .
* ( إِنَّ شانِئَكَ هُوَ الأَبْتَرُ ) * . ( 1 )
و عقيده و گفتار بسيارى از مفسرين و علماء ، مؤيد اين معنى است ( 2 ) .
هر چند كه در بعضى از تفاسير اين لقب ( ابتر و بلا عقب بودن ) بين عاص ، بوجهل ، ابو لهب و عقبة پسر ابى معيط و جز آنها مردّد مانده ؛ ولى حق مطلب همانست
هامش
( 1 ) سورهء مباركهء « كوثر » ترجمه : هر آينه نكوهش كنندهء تو ابتر و بلاعقب است .
( 2 ) ج 1 ص 151 طبقات ابن سعد و ص 124 « المعارف » ابن قتيبه و ج 7 ص 230 تاريخ ابن عساكر مراجعه شود .